Theo như bài “Việt Nam có đòi được nhãn hiệu cà phê Buôn Ma Thuột?” (15/9/2011) tôi thấy có một đoạn văn như sau:

“căn cứ vào điều 16 của Luật Nhãn hiệu Trung Quốc, với các nhãn hiệu mang chỉ dẫn địa lý liên quan tới hàng hóa không có nguồn gốc từ địa danh được nhắc tới, gây nhầm lẫn trong công chúng về nguồn gốc thật thì đăng ký bảo hộ sẽ bị từ chối và việc sử dụng chỉ dẫn này sẽ bị cấm”.

Vậy, có nghĩa là muốn đăng ký thương hiệu mang chỉ dẫn địa lý thì hàng hoá mua bán phải có nguồn gốc từ địa danh đăng ký. Hôm nay đọc bài “Luật sư Phạm Vũ Khánh Toàn: có cơ sở chắc thắng khi khởi kiện” trên SGTT, tôi thấy có đoạn phản ảnh công ty Trung Quốc này chuyên mua bán sản phẩm cà phê của vùng Ban Mê Thuột (nằm trong câu trả lời thứ nhì: Tại sao ông nói họ không trung thực?) như sau:

“….(năm 2010, công ty này từng ký hợp đồng mua càphê của công ty càphê An Thái ở Dăk Lăk – PV)….”

Vậy, nếu dịch đúng nghĩa điều luật 16 của TQ và nếu công ty “Ban Me Thuot Coffee” có mua cà phê của tỉnh Đăk Lăk, nghĩa là không có ai vi phạm luật nhãn hiệu của TQ, do đó tôi tò mò, ông Ls Phạm dựa vào cái gì khi nói “có cơ sở chắc thắng”.

*

Thiết nghĩ, thương lượng hay tiến hành vụ kiện ở nước ngoài luôn luôn tốn nhiều tiền và khả năng thắng rất ít, bởi vậy, chỉ nên làm khi nào quyền lợi của ta bị đụng chạm hay vì sự tiếp tục xuất khẩu vào thị trường đó gặp rắc rối. Lúc đó ta không những kiện mà còn đòi bồi thường thiệt hại. Nhưng trong vụ này, Việt Nam không có công ty nào đăng ký thương hiệu “càphê Ban Mê Thuột” hay “Ban Me Thuot Coffee”. Không có công ty bị “ăn cắp tên” tức là không có nạn nhân và không có sự thiệt hại. Trường hợp có công ty đăng ký bảo hộ thương hiệu này tại Việt Nam thì vụ kiện mới có cơ sở pháp lý nhưng với điều kiện: hàng của công ty Việt này đã xâm nhập thị trường TQ trước khi có sự xuất hiện của công ty TQ cùng tên. Còn trùng thương hiệu nhưng nơi đăng ký hay nơi hoạt động ở 2 nước khác nhau thì cũng huề.

Thành phố kiện doanh nghiệp ngay tại thành phố của mình là chuyện bình thường khi doanh nghiệp vi phạm luật của thành phố, nhưng ở đây Đăk Lăk muốn kiện một công ty có trùng tên với tên thành phố mình và kiện ở nước ngoài. Điều này không những giống như một trò đùa mà còn đối ngịch với tính vui vẻ, thân thiện và cởi mở của người Việt Nam.

Có Ls cho rằng công ty Trung Quốc làm vậy để ngăn chận Cafe Việt Nam nhập vào Trung Quốc. Tôi cho rằng nói như vậy là không có cơ sở vì cafe Việt Nam đã có mặt ở Trung Quốc từ cả chục năm và dù công ty TQ đó có tên Việt nhưng cũng là một tên riêng hoàn toàn không trùng hợp hay hơi giống với tên của bất cứ một công ty nào ở Việt Nam, nên không ai có thể gây khó dễ cho ai. Tại sao ta không hãnh diện vì tên thành phố được quảng cáo miễn phí, được vượt ra khỏi ranh giới nước Việt? Có lẽ vì chính quyền TQ tham lam quá, mưu mô thủ đoạn quá và bất chính quá nên đã đánh mất lòng tin đối với người Việt Nam, làm cho tỉnh ĐL mất bình tỉnh và nghi ngờ với ngay cả một sự việc rất nhỏ, rất bình thường. Bởi vậy, trong tương lai không biết các tỉnh khác sẽ noi gương ĐL rồi sẽ kiện hàng trăm công ty Việt kiều ở nước ngoài đang “ăn cắp’ địa danh trong nước hay không.

Tôi thường hay thắc mắc, ta có nên coi trọng địa danh trong nhãn hiệu hay không, nếu coi trọng thì tại sao doanh nghiệp Việt Nam chưa bao giờ chọn những tên như: càphê Ban Mê Thuộc, Cà phê Đăk Lăk, Càphê Lầm Đồng…. và Nước Mắm Phú Quốc, NM Phan Rí, NM Phan Thiết, NM Cửa Lò, NM Sa Huỳnh, NM Mũi Né…. Trong ăn uống ta cũng không có thói quen gọi Viet roll, Viet sauce (nuoc mam), Viet soup, Viet pancake… để bày tỏ sự hãnh diện cũng như đề cao sự độc đáo của một ít món ăn nỏi tiếng như người Tàu, Thái, Hàn…. thường làm.

Trên thế giới có hàng chục nước trồng cây càphê và có hàng trăm dịa danh, nhưng chỉ có tên nước Colombia là nổi tiếng về càphê có chất lượng cao. Brasil nổi tiếng về số lượng. Ở ĐNÁ có Indonesia. Ở nước ta (nhập cuộc hơi muộn) cũng có rất nhiều tỉnh có trồng cây càphê. Nói chung, trên thị trường quốc tế tên địa danh của một sản phẩm chưa được khai thác. Về càphê chỉ có duy nhất Java (Chà Và), tên hòn đảo lớn nhất của Indonesia với 60% dân số của cả nước, được một công ty Mỹ lấy làm thương hiệu – Java Coffee – từ khoảng 30 năm trước. Ngày nay, còn có đủ loại Java: Java software, Java Boutique, Java condominium…. toàn là do người Âu Mỹ chính gốc đặt ra. Ở Canada, nhiều công ty lớn (franchise) chính gốc Canada có tên ngoại quốc, ví dụ: New York Fries, Boston Pizza, Montana lounge & restaurant, Bombay co…. Đã có lần báo hãnh diện khoe: một cư dân có hai quốc tịch về lại quê cũ mở một công ty lấy tên: Toronto inc.

Người Tàu thường xoá bỏ dấu vết ngoại nhập trong văn hoá của họ. Tôi thường buồn khi thấy trái cây Việt (nhãn, dừa…) và nông sản Việt không được tôn trọng cái nguồn gốc của nó khi lọt vào tay thương gia TQ. Bởi vậy, vụ này có lẽ là lần đầu tiên xảy ra đối với người Tàu. Tôi thường nghĩ, ai cũng có quyền chọn đặt tên theo sở thích của mình và đặt cho bất cứ cái gì thuộc quyền sở hữu của mình miễn không giống một tên nào đó đã có dăng ký bản quyền. Thương nghiệp Việt ở nước ngoài từng mượn tên Tàu, Pháp, Mỹ…. nên nay thấy vui vì có người nước ngoài thay vì chọn cái tên cho oai, cho hay, hoặc cái tên có bốc mùi càphê thơm lừng, lại chọn cái tên không ai ở TQ hay trên thế giới biết đến.

Tôi cho rằng ông bà chủ công ty BMT Coffee đó can đảm vì dám vượt ra khỏi cái thói quen Tàu. Bravo! Chắc tôi hơi khác bạn vì tôi thích và mong ước có nhiều người ngoại quốc đặt tên riêng hay tên thương hiệu bằng tên Việt, nhất là những người hay những công ty có giao dịch, mua bán với người Việt.

Một khiếu nại không có cơ sở pháp lý và một vụ kiện dựa vào cảm tính thì không thể nào thành công được, ngược lại, khi thua kiện có thể phải bồi thường cho công ty nọ. Nếu như phong tục Việt Nam kỵ đặt tên địa danh cho thương hiệu thì điều này vẫn còn xa lạ đối với nhiều dân tộc khác. Hy vọng vụ “Caphê Ban Mê Thuộc” này không lan truyền khắp mọi nơi trên thế giới. TQ có câu tục ngữ bất hủ: lừa người nước ngoài dễ ẹt! (we can always fool a foreigner). Bởi vậy, cần nghiên cứu và suy nghĩ kỷ trước khi có hành động nhưng trước nhất là phải có lý luận rõ ràng, vững vàng.

Paulle

Văn hoá: văn là “vẻ đẹp”, hoá là “trở thành”; văn hoá là những cái tốt, cái đẹp có giá trị. Có lẽ vì văn hoá được định nghĩa quá tốt đẹp nên mỗi khi nói về văn hoá ta chỉ nói về mặt tích cực và khen ngợi chứ không ai đụng đến bộ mặt trái của nó hay thoả mái có ý kiến khách quan. Mỗi lần nghe ai phát biểu có hơi hướm bảo vệ văn hoá truyền thống là ta thường tự động nghĩ tốt về người đó – ta cho họ đúng, họ có tinh thần dân tộc. Đây là một thói quen chưa chắc đã tốt!

Mỗi thời đại có những nét văn hoá độc đáo riêng của nó nhưng thường chỉ có giá trị, chỉ phù hợp với quan niệm sống hay chỉ mang lại lợi ích cho con người sống trong cái thời đại đó. Do đó, văn hoá biến đổi không ngừng, tuỳ thuộc vào sự phát triển trí tuệ, nhu cầu vật chất và tinh thần của con người (có khi còn tuỳ thuộc vào sự thay đổi của môi trường sống). Bởi vậy, bảo vệ văn hoá truyền thống có khi được hiểu là bảo thủ, là muốn dậm chân tại chổ.

Văn hóa truyền thống (VHTT) là văn hoá cũ xưa đang còn tồn tại trong xã hội ngày nay. Còn tồn tại vì còn phù hợp, nhưng khi con người có ý thức cao hơn về nếp sống văn minh thì VHTT sẽ tự động bị mai một và cuối cùng chỉ còn lại trong các sản phẩm văn học, nghệ thuật hay lễ hội truyền thống. Có lẽ, chỉ những bộ tộc sống cô lập và chưa bao giờ giao tiếp với bất kỳ một dân tộc nào khác từ ngàn năm qua mới có thể giữ được tương đối nguyên vẹn nếp sống truyền thống của xã hội nguyên thuỷ. Bởi vậy, chắc chắn VHTT hay VH cổ truyền có liên quan đến sự lạc hậu.

Nếp sống cũ chỉ phù hợp với xã hội xưa cho nên khi có sự thay đổi trong xã hội thì đời sống của con người nên linh động thay đổi để thích nghi và cũng để tạo cho sự thay đổi mau chóng thành công. Không những 100 năm trước mà rất gần đây, thường thường, từ quê lên thành phố hay từ tỉnh này sang tỉnh khác để sống là ta phải thay đổi thật nhiều thứ: từ giọng nói đến thói quen, cách sống…. Nói chung, con người hay xã hội chỉ nên giữ lại nề nếp sinh hoạt cũ nếu ta chưa sẵn sàng thay đổi, ta chưa thấy sự thay đổi có lợi cho ta, hay vì giữ nếp cũ sẽ mang lại nhiều nguồn lợi hơn là sự tiếp thu cái mới hay vì sợ sự thay đổi sẽ có ảnh hưởng xấu đến sự sinh tồn của dân tộc – việc này các bộ tộc thiểu số da đỏ thường làm.

Trung Quốc có VHTT lâu đời và phong phú nhưng vẫn là một nước rất lạc hậu cho tới khi nước này chịu đổi mới – mỗi năm TQ gởi nữa triệu sinh viên đi du học để học hỏi kiến thức và giá trị của văn hoá hiện đại. Trước đó, đầu thế kỷ 20, Nhật Hoàng đã quyết tâm học hỏi những cái hay của Tây phương để cải tổ xã hội và để trang bị phong cách mới cho người Nhật. Thật vậy, con người ở Nhật, Hàn, Sing, Hongkong… ngày nay văn minh không thua gì kiều dân của họ đang sống ở phương Tây và người Tây phương.

Hãy nói về Tây phương. Văn hoá truyền thống ở phương Tây chính là văn hoá Ki Tô giáo. Còn những gì mà ta cho là văn hoá Tây chính là sản phẩm của văn hoá hiện đại. Văn hoá mới này hoàn toàn độc lập đối với cuốn Kinh Thánh hay những huyền thoại, những chuyện mê tín, những nguyên tắc vô lý và không công bằng (có giá trị chỉ vì) đã tồn tại lâu đời. Văn hoá mới phản ảnh những giá trị thực tế, nó có tính cách chung chung nên áp dụng vào xã hội nào thường cũng phù hợp và dễ được chấp nhận. Đây là một loại văn hoá mở. Nó phát sinh dựa vào sự hợp lý đối với hoàn cảnh hiện tại, nó linh động thay đổi để phù hợp với nhận thức và phục vụ nhu cầu thực tế của con người.

Tuy nhiên, không phải cái gì thuộc văn hoá Âu Mỹ đều phù hợp, đều tốt với ta hay xã hội ta vì con người và xã hội của họ đã đi trước ta và xã hội ta hơn cả nữa thế kỷ. Văn hoá Tây hay văn hoá mới có cái tốt và cái xấu, do đó ta chỉ nên tiếp nhận những cái cần và phù hợp với xã hội ta trong lúc này. Trong thời buổi hội nhập với thế giới ta cũng nên có một đội ngũ chuyên nghiệp để hướng dẫn, giúp nhăn chận, giúp giảm bớt tình trạng tiêu cực, xấu xa hay không lành mạnh gây ra bởi nếp sống mới.

Văn hoá mới tạo bản sắc mới và trang bị cho dân tộc một khả năng mới, một vũ khí mới cần thiết cho thời đại. Ở phương Tây, nhiều người Tàu, Ấn, Nhật… đã hội nhập hoàn toàn vào cái “lò đồng hoá” từ 100 năm trước nhưng họ vẫn giữ được bản sắc dân tộc của họ. Và hiện nay, gần như tất cả trong số 2 triệu người Việt đang sống ở các nước Âu Mỹ vẫn không làm sao mất được cái bản sắc Việt. Vì vậy, thật là phi lý nếu ta lo sợ: “người Việt sẽ bị “hoà tan một khi hoà nhập” ngay trên mảnh đất của mình.

Thường thường khi ta còn nghèo ta không quý và cũng không hãnh diện nhiều với quá khứ của ta, nhưng khi ta giàu thì ta sẽ thích làm ngược lại và lúc đó người khác mới thật sự nể nang ta và thích thú tìm hiểu về cái văn hoá truyền thống của ta. Bởi vậy, ráng làm giàu trước cũng là một cách bảo vệ những giá trị của quá khứ. Nói chung, ta nên làm theo dân Nhật, Hàn, Sing…. đã làm: cải cách luật lệ, hệ thống hành chánh, giáo dục, cách tổ chức, cách quản trị, cách làm việc, cách sống, cách cư xử ở chổ làm và phong cách văn minh, phong cách chuyên nghiệp…. Ồ, xin lỗi! Tôi đã chém gió hơi nhiều vì thật ra, ta đã thay đổi nhiều nhưng có lẽ ta bị vướn cái thói quen “không nghiêm túc”.

Ước gì những người thường thích “lo” cho những sự việc của ngày hôm qua (VHTT) sẽ chuyễn hướng “lo” sang những việc cần làm của ngày hôm nay và nên có cái nhìn khách quan đối với văn hoá nhằm rút ra những bài học quí giá cho việc giáo dục. Được như vậy thì mới mong mỗi con người Việt Nam đều sẽ trở thành những công dân văn minh như người Nhật, người Hàn, người Sing…. vào một ngày.

Paulle

Theo tôi, con người (trong một xã hội) có nhiều hay ít thói xấu thường do ảnh hưởng bởi những yếu tố chủ yếu sau:

1. Chương trình giáo dục học đường.
2. Giáo dục gia đình.
3. Ý thức của mỗi con người.
4. Nhiệm vụ của xã hội.

Chương trình giáo dục quốc gia: trường cấp một nên tập trung đào tạo nhân cách và cách xử thế cho học sinh. Thầy cô nên thường xuyên trao đổi với học sinh một vài mẫu chuyện thời sự hay đề tài về đời sống phù hợp với độ tuổi của các em. Nên gần gũi với mọi học sinh để rèn luyện, uốn nén tác phong, đạo đức cho các em. Tập cho các em mạnh dạn phát biểu suy nghĩ và cảm nhận của mình. Tạo cho các em có cơ hội làm việc/bàn luận chung nhưng sẵn sàng can thiệp để hướng dẫn các em những nguyên tắc hành xử với người khác khi có xung đột xảy ra hay để tránh xảy ra xung đột. Tôi cho rằng yếu tố thầy cô gần gũi, quan tâm đào tạo nhân cách và cách ứng xử cho các em nên là công việc ưu tiên hàng đầu trong suốt 5 năm liền ở trường cấp một.

Trong gia đình: cha mẹ không chỉ bỏ nhiều thì giờ và tâm huyết cho con cái mà còn phải khuyến khích sự thể hiện nếp sống văn minh, không chỉ với cha me và anh em trong gia đình mà phải là với với tất cả mọi người ở nơi cộng cộng: già hay trẻ, quen hay lạ. Cha mẹ nên bắt chuyện với con cái mỗi ngày để nắm bắt mọi sự việc liên quan đến việc học, sinh hoạt bạn bè và sự phát triển tính tình, tâm lý của con em mình. Có quan tâm đến mọi sinh hoạt của con thì ta mới có thể hiểu và thông cảm cho con, rồi những lời nói, lời khuyên hay sự uốn nén của ta sẽ dễ được chấp nhận, không khí ôn hoà trong gia đình vẫn luôn giữ được. Nếu không, vai trò hướng dẫn, dìu dắt của cha mẹ sẽ khó tránh những trở ngại hay bế tắc. Thường thường người có kinh nghiệm không tốt về đới sống gia đình sẽ dễ trở thành người tiêu cực ngoài xã hội so với người đã từng có cuốc sống gia đình hạnh phúc.

Nhiệm vụ cá nhân: phải tự giác có hành động cụ thể ở nơi công cộng để chứng tỏ ta có ý thức tốt và luôn thể hiện bản lĩnh của người có văn hoá trong mọi tình huống – nhất quyết không tán thành hay hùa theo người xử sự vô ý thức. Chúng ta là người đã trưởng thành, chúng ta từng biết, từng nói rằng ở nước khác con người cư xử với nhau rất có văn hoá ở nơi công cộng, vậy ta phải ráng bắt chước làm cho giống những con người có văn hoá ở nước ngoài, chứ không nên nói mà không chịu hành động. Không nên cứ đỗ lỗi cho người khác mà nên xem xét lại chính mình đã mạnh dạn chứng tỏ bằng việc làm chưa hay vẫn chỉ là: mới có ý thức trong đầu chứ vẫn còn tiêu cực trong hành động (giống như bao người khác). Rất tiếc, vẫn còn nhiều người trí thức, người nỗi tiếng, và người có chực vị cao vẫn còn mắc phải nhiều thói quen tiêu cực và vẫn còn trốn tránh nhiệm vụ phải chứng tỏ mình có phong cách, có lối xử sự văn minh nhằm mục đích làm gương.

Nhiệm vụ của xã hội: là nhiệm vụ của báo chí, TV, phim, các sản phẩm văn hoá; và cũng là nhiệm vụ của công ty, hội đoàn, chính quyền. Báo chí, phim ảnh…. nên học theo những con rồng, con cọp châu Á khoảng 30 năm trước: đặt mục tiêu giáo dục và xây dựng lên trên. Mỗi người làm báo, làm văn nghệ là một chiến sĩ trong mặt trận xây dựng nhân cách hiện đại cho dân tộc (dĩ nhiên họ cần phải được đào tạo ưu tiên đặc biệt và nên gia tăng thời gian đào tạo). Nơi làm việc nên có những qui định ứng xử chung để tạo sự lành mạnh trong quan hệ đồng nghiệp. Nơi công cộng nên có thật nhiều luật lệ để hướng dẫn, để ép người dân vào nề nép vì lợi ích chung cho xã hội và mức phạt phải đủ sức răng đe – khi ta ý thức những gì đúng và sai nơi công cộng thì ta sẽ dễ nhận biết hơn những gì đúng và sai trong cách cư xử của ta đối với người khác. Rất tiếc, hiện nay đa số báo chí, phim…. đang tập trung nhiều vào sự giải trí, thụ hưởng và đang thả lỏng thiếu yếu tố giáo dục.

Thường thường, khi cuộc sống ngày càng sung túc thì con người hanh phúc hơn rồi họ tự động cư xử với nhau, với môi trường, với thú vật…. ngày một văn minh hơn. Trong khi, người Việt Nam đang đi ngược chiều với sự văn minh. Một phần vì tâm lý làm theo số đông vẫn còn ngự trị trong đa số con người Việt; phần vì con người đã mất niềm tin vào xã hội và vào luật pháp nên họ bất chấp đúng sai; và phần vì có quá nhiều tấm gương xấu ở tầng trên (cũng giống như khi cha mẹ có nhiều tật xấu và họ còn thường dùng nó để thủ lợi cho cá nhân thì không thể giáo dục hay đòi hỏi con cái trở thành người đàng hoàng được).

Không sai khi nói xã hội Việt Nam đang thả lỏng các yếu tố nêu trên. Thật ra, sức mạnh của một dân tộc rất có liên quan đến những tính tích cực. Vậy, muốn xoá bỏ những tính tiêu cực đã ăn sâu tận xương tuỷ thì ta nên có những chiến dịch đồng loạt lâu dài có sự phối hợp ăn ý từ báo chí, trường học, chổ làm, và trong mọi sự kiện văn hoá cho đến chính sách của chính quyền.

Có một loại thói quen xấu khác cũng cần nói đến, đó là những thói quen do quá lố, chẳng hạn như: ăn quá lố hay lúc nào cũng ăn, lúc nào cũng xem TV, ngủ li bì, sạch sẽ quá lố…. hay là, đọc sách tốt nhưng nếu ta thường ham đọc đến nổi không lo ăn, ngủ hay làm những chuyện cần thiết khác thì có nghĩa là khi đọc sách ta có thói quen xấu. Những thói quen này chỉ làm uổng thì giờ và sự quá lố, không điều độ có hại cho sức khoẻ. Nó còn làm yếu tinh thần và làm nhụt ý chí của ta.

Nói chung, thói quen xấu có thể làm cho con người của ta bị giảm giá trị. Nó làm cho đời sống và mối quan hệ giữa con người rắc rối hơn, dễ dẫn tới xung đột và giảm đi sự tin tưởng, thân thiết với nhau. Thói quen xấu nào cũng đều khó bỏ vì ta đã quen với nó từ lâu. Nếu ta có quyết tâm thì nên tập trung bỏ từng thói quen một. Hãy tạo động cơ cho việc làm của ta bằng cách ghi ra những tác hại của thói hư đó. Và sẽ dễ hơn nếu ta thay một thói quen cũ bằng một thói quen lành mạnh mới. Dẹp bỏ bớt thói quen xấu bạn sẽ trở thành dễ thân, dễ mến hơn đối với mọi người xung quanh và bạn sẽ có đời sống tinh thần lành mạnh hơn, thoả mái hơn.

Paulle

PS. sẽ thêm ý và edit lại.

Qua loa đại khái hay ẩu tả là cái tính đã ăn sâu tận xương tuỷ của người Việt từ bao đời. Nó có thể đã là một tính vô thưởng vô phạt, nhưng vào thời buổi đất nước cần dồn mọi nổ lực để phát triển thì cái tính này càng trở thành kẻ thù số một của dân tộc Việt Nam. Thật vậy, có quá nhiều người Việt: từ người nghèo tới người giàu, từ trẻ đến già, từ bình dân giáo dục cho đến giới trí thức, từ nhân viên cho tới cấp lãnh đạo và từ luật pháp cho đến chính sách của chính quyền lẻ ra phải dẹp bỏ thì lại càng phát huy nó.

Làm một việc gì qua loa đại khái là cố ý không làm tốt – là làm lấy có, làm dối, làm đại, làm ẩu tả, làm cẩu thả hay làm không đến nơi đến chốn. Biết không hay, không đúng, không nên nhưng vẫn cứ làm. Người có tính qua loa đại khái chỉ muốn làm xong việc cho nhanh chứ không tuân thủ theo quy trình và cũng không thật sự cố gắng.

Thói quen này chỉ thoả mãn sự lười biếng lao động hay lười biếng tìm hiểu, suy nghĩ. Người lao động tay chân làm việc ẩu tả sẽ gây thiệt hại cho chủ và không thể đạt năng suất lao động cao. Còn người lao động trí óc làm dối việc thì không thể đạt được hiệu quả mà còn có thể gây ra hậu quả bất lường vì họ phụ trách những công việc quan trọng nhất trong xã hội.

Chuyện gì sẽ xảy ra nếu ta (người trí thức) làm việc qua loa đại khái? Ta không cẩn thận, ta cứ vấp những lỗi thông thường nên bạn đồng nghiệp có thể rất bực bội ta. Ta cứ lè phè, lề mề, an phận, không cầu tiến nên ta chẳng học hỏi được nhiều điều hay và ta góp nhặt được rất ít kinh nghiệm thực tế từ công việc của mình. Ta không phấn đấu, không thích phát huy hết năng lực nên khả năng làm việc ngày càng lụn bại. Ta không có cơ hội thăng tiến vì công việc hằng ngày ta còn chưa có thể hoàn tất một cách đàng hoàng. Trước sau gì ta sẽ đánh mất sự tin tưởng và lòng kiên nhẫn của người khác, rồi sẽ không ai dám đưa hay nhờ ta làm việc gì quan trọng. Ngoài ra, ta còn bị đánh giá thấp.

Làm việc cẩu thả nhiều lúc chỉ gặt hái được kết quả đáng vứt đi, chỉ uổng tiền, phí thì giờ, phí công sức, lại còn có thể phát sinh nhiều phiền toái. Do đó, ai có tính xấu này thì chỉ có thể làm các nghề lao động chân tay. Nhưng xã hội lạc hậu luôn có vô số nghịch lý, ví dụ, người có chức vụ cao thỉnh thoảng vẫn vô tư làm việc cẩu thả. Bởi vậy, xã hội cứ mãi ì ạch với những rắc rối, sai sót, phi lý và bất cập do qua loa đại khái trong công việc hay trong kiến thức gián tiếp tạo ra.

Bây giờ hãy nói về kiến thức qua loa, sơ sài, hời hợt, không có chiều sâu hay không có căn bản. Khi tiếp thu những kiến thức liên quan trực tiếp đến công việc ta nên tiếp thu một cách cặn kẻ để có thể hiểu thấu đáo, rồi có thể sử dụng có hiệu quả. Nếu KHông, công việc có thể bị bế tắc hoặc xảy ra nhiều trục trặc. Kiến thức sơ sài, hời hợt chắc chắn không thể cho ta khả năng ăn nói có sức thuyết phục cao, trong khi nó rất dễ gây hiểu lầm, bất bình, tranh cãi và làm cho ta dễ có khuynh hướng sử dụng bạo lực để giải quyết những bất đồng. Nó còn có thể làm cho tinh thần ta yếu đuối: không có khả năng lý luận sâu xa, thiếu sự tự tin và bản lĩnh bản lĩnh yếu kém.

Ngoài ra, kiến thức không có chiều sâu làm cho ta dễ bị thiển cận, chẳng hạn mới đây nhiều người ùn ùn mua vàng rồi nháo nháo bán, rồi lại tiếp tục lập lại chu kỳ – vui đó rồi khóc đó. Ta thích nghe và tin những chuyện tầm phào, những lời đồn thổi, ví dụ, tin ăn gạo P6 bị ung thư hay tin ăn dưa hấu bị chết. Kiến thức không có căn bản làm cho ta thông thể phán đoán/nhận định (judge) tốt một chuyện gì nên ta dễ bị dao động/ảnh hưởng hay bị lệ thuộc nhiều vào người khác. Nó còn làm cho ta có thói quen ưa tò mò chuyện vớ vẫn, chuyện thiên hạ – ví dụ, xem cho tới cùng một vụ tai nạn giao thông, một vụ cãi lộn hay đánh nhau và thích bàn tán chuyện đời tư của người khác…. Mắc chứng bệnh hời hợi, làm đại cho xong chuyện thì ta cũng không thể nào tìm ra được giải pháp hợp lý hay hữu hiệu nhất cho bất cứ chuyện gì.

Vài ví dụ về tính ẩu tả của giới trí thức – những chuyện rất cơ bản tưởng chỉ người ít học hay có bằng cấp giả mới có thể làm. Sách in ra lúc nào cũng có 4-5 người chịu trách nhiệm xuất bản nhưng đa số sách (cả tự điển tiếng Việt và sách giáo khoa) đều còn sót lại quá nhiều lỗi hay ý nghĩa gốc bị lệch lạc (link).

Có người trí thức hàng “top”, viết cuốn sách nghiên cứu văn hoá VN rất hay (được cả chục TS, PTS, GS và nhà văn, nhà báo khen ngợi) nhưng ông ta dịch câu tục ngữ “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” thành “Near the ink, you are black; near the light, you will shine” để ca ngợi rằng tiếng Việt là number one. Ông này ẩu vì tục ngữ chỉ nên giải thích chứ không nên dịch. Mới đây, người Thầy đáng kính Văn Như Cương, tuyên bố rằng ông ta rất bất bình với Bộ Giáo Dục vì Bộ sẽ chi 70 ngàn tỉ đồng (hơn 3 tỉ đô Mỹ) CHỉ để biên soạn bộ sách giáo khoa mới. Mấy chục web đăng tin với hàng trăm bình luận ủng hộ nổi bức xúc của Thầy và dĩ nhiên không ai bảo thầy tuyên bố vô lý, vô căn cứ hay ẩu. Một ví dụ nữa, không biết lúc đầu do ai chủ xướng mà có nhiều học giả và trí thức Việt Nam tin rằng có 2 nền văn hoá chính của nhân loại: văn hoá du mục và văn hoá nông nghiệp. Có ông còn đi rất xa với lý luận: đảng Cộng Hoà của Mỹ đại diện cho văn hoá nông nghiệp và đảng Dân Chủ đại diện cho văn hoá du mục.

Tóm lại, môi trường sống và làm việc của ta ngày càng phức tạp. Ta phải học hỏi không ngừng để có thể thích nghi tốt với những đổi thay trong xã hội, trong đó có phong cách làm việc chuyên nghiệp. Và điều tối kỵ nhất của phong cách chuyên nghiệp chính là sự cẩu thả. thời buổi này, ta cũng có nhiều phương tiện để thu thập đủ loại kiến thức, nhưng ta không cần phải biết hết mọi sự trong xã hội hay trên thế giới mà quan trọng nhất là sự hiểu biết của ta phải có căn bản và có chiều sâu – được vậy ta mới có khả năng tận dụng sức mạnh và ưu thế của nó.

Tính qua loa đại khái hay ẩu tả nói hoài cũng được. Tác hại của nó trong quản lý, xử lý, thi hành, trong luật lệ, qui hoạch, trong xây dựng…. đối với xã hội chắc chắn ai cũng biết nên tôi chỉ bàn về khía cạnh cá nhân. Bản thân tôi, tôi quyết tâm bỏ dần cái tính này. Bạn thì sao?. Muốn bỏ cũng không khó lắm. Chỉ cần tập chú ý lắng nghe khi ai giải thích, căn dặn, hay yêu cầu việc gì; bye bye cái thói quen lười và phải có quyết tâm: “ta làm được, ta phải cố gắng”. Khi nào có thắc mắc hay chưa hiểu rõ việc gì thì phải làm cho được bằng cách đọc sách, xem tài liệu, google; yêu cầu giải thích thêm, đặt câu hỏi, nêu thắc mắc với cấp trên, với bạn bè hay trên các diễn đàn, blog….

Paul Le

P.S. Bài viết sẽ được edit lại.

Công việc nào cũng đòi hỏi có sự tỉ mỉ nếu ta muốn có kết quả đạt yêu cầu hay muốn hoàn thành như ý. Việc gì càng quan trọng, tầm cở, phức tạp hay cần có sự chính xác thì tỉ mỉ càng đóng vai trò thiết yếu. Ví dụ: một chiếc xe Toyota được lắp ráp bởi 30 000 cái part. Mỗi cái đều có vai trò quan trọng riêng của nó nên người ta vẫn luôn nghiên cứu để nâng cao chất lượng, độ bền, tính an toàn…. cho tất cả parts chứ không phải chỉ tập trung chú ý đến vài chục hay vài trăm part.

Bạn thử tưởng tượng xem chuyện gì sẽ xảy ra nếu một chiếc xe được lắp ráp thiếu một ít part hay là được lắp vào với một số part đã bị hư hỏng khi sản suất? Nếu chuyện này xảy ra thường xuyên thì chắc chắn thương hiệu Toyota đã không thể nào đạt được sự thành công và lớn mạnh như ngày hôm nay. Chính nhờ sự tỉ mỉ mà những sai sót có thể xảy ra trong quá trình chế tạo, kiểm tra chất lượng, và lắp ráp đối với 30 000 cái part bị loại bỏ gần như tuyệt đối. Người Nhật nổi tiếng tỉ mỉ nên cái gì họ làm ra cũng ít bị khuyết điểm, cũng tốt và bền. Từ câu chuyện cả 30 ngàn cái part của một chiếc xe, cái nào cũng có vai trò đặc biệt của nó dù nhỏ hay lớn, dù giá trị ít hay nhiều, ta có thể liên tưởng đến sự quan trọng của những chi tiết hay những yếu tố cực nhỏ hay gặp trong công việc: đừng coi thường chúng!

Trong cuộc sống hằng ngày ta tin cậy và cảm thấy thoả mái khi gặp một anh thợ sửa xe, cô thợ may, thợ cắt tóc…. hay một kế toán viên, một luật sư, một bác sĩ có tính tỉ mỉ. Khi nghe kể một câu chuyện thú vị, nghe thông báo, nghe tin tức, nghe ai hướng dẫn/giải thích một sự việc gì, nghe thầy cô giảng bài…. ta thích được nghe rõ ràng từng chi tiết. Ta cảm thấy hạnh phúc khi nào được người ta phục vụ cho mình tỉ mỉ. Nói chung, ta thích tiếp xúc, hợp tác làm ăn hay làm khách hàng…. với người có tính tỉ mỉ.

So với người bình thường thì người có tính tỉ mỉ là người siêng năng và có lương tâm nghề nghiệp. Họ thường sớm phát hiện ra ưu khuyết điểm hay sai sót kịp thời để loại bỏ hay có thể khắc phục. Dĩ nhiên là họ hết lòng và nghiêm túc với công việc của mình. Để ý những doanh nhân thành đạt của nước ta hay của thế giới, ta sẽ thấy ai cũng tỉ mỉ cả. Chính nó đã giúp họ thành công và sau đó giúp cũng cố địa vị của họ trong xã hội.

Ở các nước giàu có, con người tỉ mỉ với công việc của mình là chuyện tự nhiên vì lương tâm nghề nghiệp và vì được huấn luyện như vậy. Ai làm việc lôi thôi, ẩu tả hay có phong cách không chuyên nghiệp thì thế nào cũng bị khách than phiền hay làm mất khách rồi bị cho nghỉ việc. Hãy nhìn những sản phẩm vật chất hay sản phẩm nghệ thuật (DVD/show ca nhạc, truyền hình, reality shows, và phim ảnh….) của những nước đã phát triển để cảm nhận tầm quan trọng của tỉ mỉ. Không chỉ các sản phẩm hoành tráng tốn kém nhiều mà những cái có ngân quỹ nhỏ nhoi cũng đều được chăm chút từng li từng tí.

Ở nước ta, trước kia có nhiều người không ưa cái tính quan trọng cả chi tiết nhỏ nhặt này vì họ cho đây là một tính xấu. Đa số vô tình với ưu điểm của nó đối với con người và xã hội. Có lẽ họ cũng không hiểu một cách sâu rộng về cái tính tương đối mới này. Ngày nay, thời thế đã thay đổi, do đó sẽ thiệt thòi cho ta và cho xã hội nếu tính tỉ mỉ còn chưa được quan tâm đúng mức, nhất là đối với những luật lệ, chính sách, chương trình, hoạch định…. của chính phủ. Có thể nói, tỉ mỉ là một trong những phương tiện giúp ta đạt được sự thành công. Vậy, ta hãy rèn luyện và phát huy tính tỉ mỉ trong công việc (trước tiên là) vì lợi ích của chính bản thân.

Paul le

P.S. Sẽ bổ túc thêm ý và edit lại.

Suy nghĩ sâu sắc không có nghĩa là lúc nào cũng suy nghĩ, mà là suy nghĩ có mục đích, không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và có phương pháp. Có phương pháp nghĩa là chịu thu thập, chịu dựa vào nhiều nguồn thông tin liên quan, cả trực tiếp lẫn gián tiếp, đến sự việc để phân tích, ngẫm nghĩ trước khi đưa ra ý kiến hay bắt tay vào việc.

Trong cuộc sống ta thấy có một số người, khi cần cho ý kiến thì lời nói của họ thường mang nhiều ý nghĩa, hợp lý và có tính thuyết phục cao. Khi làm một việc gì dù gặp khó khăn họ vẫn làm đến nơi đến chốn và thường gặt hái kết quả tốt. Người như vậy ta gọi là người sâu sắc.

Người có suy nghĩ sâu sắc thường tự biết cái gì nên nói, nên làm, cái gì không nên. Khi làm một việc gì họ chịu khó phân tích, mổ xẻ mọi khía cạnh cả ưu lẫn khuyết hầu tìm ra cách giải quyết hữu hiệu nhất, đồng thời vạch ra chương trình hành động một cách rõ ràng, cụ thể và hợp lý. Có thể nói, người có suy nghĩ sâu sắc thường tự tin, có bản lĩnh và có khả năng xử lý hay đối phó tốt với với mọi vấn đề trong mọi tình huống.

Ngược lại, người ít chịu suy nghĩ và không biết cách suy nghĩ thường lặp lại sai lầm cũ, dễ nổi nóng, hay phát ngôn bừa bãi, làm nhiều việc vô ý thức, dễ mất lòng người khác. Họ có thể đảm nhận tốt những công việc quen thuộc hay công việc giống nhau mỗi ngày. Nhưng nếu được giao những việc phức tạp thì họ không có khả năng hoàn thành tốt vì đầu óc ít nhạy bén, thiếu kiên nhẫn và họ không thể tự nghĩ ra cách làm việc có phương pháp. Có thể nói, người ít suy nghĩ thường dựa vào môi trường quen thuộc và họ thường yếu kém khả năng làm việc độc lập.

Người có suy nghĩ sâu sắc thường có ít tật xấu. Có thể vì họ che đậy hay kềm chế giỏi. Trong khi đó, người ít suy nghĩ thì ẩu tả với những việc làm thiếu văn hoá của mình vì họ không ý thức được việc gì đúng việc gì sai. họ không hiểu được tầm quan trọng của việc cần phải có ý thức. Họ thường không tự nhận ra các thói xấu của mình, trong khi ưa chỉ trích những thói xấu tương tự nơi người khác.

Theo tôi, người có suy nghĩ sâu sắc có vài khác biệt so với người thông minh. Thông minh là một tư chất tốt do được sinh ra như vậy. Người thông minh tiếp thu và sử dụng kiến thức tốt. Người thông minh cũng thấy được nhiều khía cạnh của vấn đề và lời nói của họ cũng thường có chiều sâu. Khác biệt đáng nói giữa hai loại người này là: người thông minh thường chủ quan, trong khi người sâu sắc chịu suy nghĩ, cẩn thận và kiên nhẫn trong cách đối đáp hay trong công việc.

Người thông minh có thể làm xong việc nhanh nhưng hay gặp những khó khăn bất ngờ. Trong khi công việc của người suy nghĩ sâu sắc thường suông sẻ. Người thông minh có thể bỏ cuộc vì chán nãn, vì gặp khó khăn hay vì kết quả tạm thời không như ý. Còn người sâu sắc thường làm đến cùng vì họ đã có tiên đoán, đã có tính toán kỷ lưỡng mọi sự trước khi bắt tay vào cuộc.

Vậy, suy nghĩ sâu sắc là một cách giúp ta đạt được mục đích. Nó có thể bù đắp lại cái tư chất thông minh thuộc loại trung bình của ta. Nó cũng có thể hổ trợ cho sự thông minh sẵn có nhằm giúp ta dễ thành công hơn trong công việc.

Trái ngược với sự sâu sắc là sự nông cạn. Tôi không nghĩ là có người nào nông cạn vì ai cũng có một bộ não nên ai cũng có thể suy nghĩ thật thấu đáo nếu chịu tập. Tuy nhiên, có nhiều người vì lười suy nghĩ nên chỉ thấy cái lợi nhỏ trước mắt. Đôi khi họ nói hay làm những việc chỉ có tính thoả mãn tạm thời chứ không thấy hay lường được cái hại sẽ xảy ra sau đó. Họ dễ bực bội, dễ nãn chí, dễ bỏ cuộc nữa chừng. Họ vẫn còn thói quen thích nghe, thích tin những tin đồn nhảm, những điều tán dốc, những sự việc được nghe từ người này qua người khác. Nói chung, tác hại của sự suy nghĩ nông cạn rất lớn.

Có một số người tự cho là họ suy nghĩ rất nhiều, nhưng họ không làm xong việc tốt hay họ không thể nói được lời nói thuyết phục. Có thể bởi vì suy nghĩ nhiều nhưng chưa được khách quan, chưa đúng cách – ví dụ: họ quá chú tâm đến quyền lợi cá nhân, họ chỉ chọn ra vài ba sự việc liên quan đến vấn đề để xem xét trước khi có quyết định nên họ bỏ xót nhiều nguồn thông tin có giá trị.

Một trong những yếu tố giúp cho ta có suy nghĩ sâu sắc là đọc sách. Đọc sách giúp ta nâng cao kiến thức, có được những hiểu biết có căn bản và có kinh nghiệm lý luận, kinh nghiệm suy nghĩ, kinh nghiệm cảm nhận sự việc một cách khách quan. Chính những yếu tố vừa nêu giúp ta tự tin và có lập trường vững chắc. Đây cũng là những điều kiện cần thiết cho một bộ óc có khả năng nhìn xa thấy rộng. Một yếu tố khác cũng không kém phần quan trọng: phải tìm hiểu tường tận bằng cách tìm tòi trong sách, trên mạng và hãy tập đưa ra câu hỏi/ thắc mắc khi nào có thể.

Tóm lại, hằng ngày ta vẫn suy nghĩ đủ chuyện nhưng có những lúc ta cần phải có những suy nghĩ sâu sắc để bảo đảm việc làm hay lời nói của ta có chất lượng và có giá trị. Sâu sắc rất hữu ích cho người bạn thân, cho người đồng nghiệp, cho người con trong gia đình, cho người chồng và vợ, cho người chỉ huy…. và hữu ích cho tất cả mọi người. Nó còn có thể nâng cao ý nghĩa cuộc đời, niềm hạnh phúc và sự thành công cho ta. Vậy, ta có đủ mọi lý do để tập Suy Nghĩ Sâu Sắc.

Paulle

Ghi chú: bạn trẻ nào muốn luyện suy nghĩ sâu sắc hay muốn có một ví dụ cụ thể thì hãy ghi ra một tình huống phức tạp nào đó.

Xin trả lời liền: hầu hết nhân tài Việt Nam về văn học, nghệ thuật, khoa học, kỹ thuật…. đều có mối quan hệ với nền giáo dục Pháp hay nói một cách khác: chính nền giáo dục Pháp đã sản xuất ra hầu hết nhân tài Việt Nam thời cận đại.

Nền giáo dục Pháp ở đây là chương trình giáo dục ở nước ta vào thời thuộc địa vì thời ấy ta học theo chương trình như bên nước Pháp và học bằng tiếng Pháp. Trong bài học về lịch sử ta cũng phải học rằng tổ tiên ta là giống Gauloise. Vâng, chính vì chương trình được soạn tốt, có giá trị kích thích sự phát triển đầu óc và sự sáng tạo cao, cho nên dù truờng học vào thời ấy không nhiều (chỉ Hà Nội, Huế, Sài Gòn mới có trường cấp 3 và trường Cao đẳng) nhưng đã sản xuất ra nhiều nhân tài hàng đầu: Văn Cao, Phạm Duy, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tuân, Lưu Hữu Phước, Võ nguyên Giáp, Nguyễn Hiến lê, Kim Định, Nguyễn Xuân Vinh, Trịnh Công Sơn…. và còn biết bao người khác.

Theo tôi, chương trình giáo dục vào thời Pháp thuộc tốt hơn việc đưa học sinh đi du học hay đi du học tự túc sau này vì thời ấy tất cả học sinh Việt Nam đều được đi “du học” ngay từ khi bước chân vào lớp một chứ không phải là học xong chương trình phổ thông cấp 3 rồi mới đi. Đúng vậy, mọi học sinh Tiểu học, Trung học hay Cao đẳng đều học ở trường Tây với thầy cô Tây, với kỷ luật Tây và phải nói tiếng Tây với nhau ngay tại đất nước của mình chứ không cần đi ra khỏi nước.

Thời ấy, người Việt nào đi học đều có đủ mọi điều kiện để trở nên không thua gì người Tây đang sống tại Việt nam hay người Tây đang sống ở nước Pháp vì trẻ em Việt và trẻ em Pháp đều thừa hưởng một nền giáo dục như nhau, bắt đầu từ khi bước chân đến trường. Còn ngày nay, ta học được nhiều cái hay khi đi du học nhưng các tính tốt của Tây hay cách làm việc kiểu Tây thì không tiếp thu vô cái đầu nhiều như mấy đứa nhỏ.

Tiếc thay, khi Tây rời khỏi Việt nam thì miền Bắc đã soạn lại bộ sách giáo khoa rất thuần Việt. Nhân tài có liên quan với chế độ giáo dục cũ không được trọng dụng rộng rãi, đồng thời trường được mở khắp nơi để xoá nạn mù chữ nên giáo viên được đạo tạo hàng loạt một cách vội vã đã làm cho chất lượng giáo dục bị suy giảm. Ngoài ra, phong cách giảng dạy của thầy cô cũng thay đổi cho khác với thời trước, phải thật Việt nam và thật chính trị. Tầm quan trọng của giáo dục càng ít được để ý trong thời gian bị máy bay ném bom hay từ lúc miền Bắc quyết định ồ ạt đưa quân vào nam. Số học sinh tiếp tục học sau khi tốt nghiệp lớp 10 cũng chẳng được bao nhiêu. Mọi chất xám và mọi nỗ lực của miền Bắc vào lúc đó tập trung cho cuộc nam tiến.

Trong khi đó, ở miền Nam bộ sách giáo khoa không được sửa cho khác 100% như ở miền Bắc mà vẫn giữ lại những cái hay. Nhân tài được tận dụng tiếp tục. Có thể nói chương trình giáo dục của miền Nam vẫn duy trì được cái tinh hoa cũ và cái chất lượng cao. Nó chỉ thua chương trình của Pháp ở chổ, tất cả giáo viên đều là Ta và đều được giáo sư ta đào tạo. Trong khi vào thời Pháp, giáo sư phần lớn là Tây, giáo viên thì cả Tây lẫn ta nhưng phong cách giảng dạy rất Tây và luôn có những thanh tra Tây khắt khe đi kiểm tra chất lượng. Đó là nói về lúc đầu chứ khi chiến tranh xảy ra thì học giỏi, đàn hay, vẽ đẹp, viết tốt đều phải tham gia chiến tranh cho nên bài hát và văn chương cũng thường nói về lính.

Sau khi đất nước thống nhất thì chương trình giáo dục kém chất lượng của miền Bắc được đề cao là chương trình ưu việt và được áp dụng cho toàn quốc. Vậy là ta đã tiếp tục đi lùi trong chương trình giáo dục và trong phong cách làm việc: lần đầu tiên (1954) là nhân danh “bài phong diệt thực” và lần sau (1975) là nhân danh “xoá bỏ tàn tích của Mỹ Ngụy.”

Phong cách làm việc của Tây và ta khác nhau ra sao? Tây thường tỉ mỉ, kỷ luật và nghiêm túc với công việc. Đây là những yếu tố cần thiết cho những ai muốn thành công. Còn người Việt chúng ta? Làm việc cho người nước ngoài thì ta còn ráng chăm chỉ, cẩn thận và ráng chu toàn trách nhiệm. Nhưng khi làm cho ta hay trong môi trường toàn là phe ta thì ta dễ trở nên lè phè và ẩu tả. Bởi vậy, chương trình giáo dục và đào tạo đã làm cho ta mỗi ngày càng xa dần cái phong cách văn minh và các tính tốt mà những thế hệ trước đã thừa hưởng trực tiếp từ người Tây nên nhân tài có tầm cỡ quốc tế càng ngày càng khan hiếm.

Muốn có một xã hội văn minh thì phải có một nền giáo dục ưu việt. Muốn có nền giáo dục ưu việt thì phải có một bộ sách giáo khoa tiên tiến và phải củng cố lại phong cách làm việc của thầy cô. Hiện nay bộ giáo dục đang soạn lại bộ sách giáo khoa. Hy vọng những người có trách nhiệm tham khảo kỹ lưỡng thật nhiều bộ sách giáo khoa của những nước văn minh, giàu có và có nền văn hoá gần gũi với ta: Nhật, Hàn, Singapore, Đài Loan…. Bộ sách của họ có cách viết, cách trình bày có tính khoa học cao, dễ hiểu, chứa đựng kiến thức thực dụng, sâu sắc và có tác dụng kích thích sự thông minh nhiều. Tôi nghĩ, dịch ra tiếng Việt một bộ sách nào đó sẽ giúp nâng cao chương trình giảng dạy của ta. Chỉ cần sửa/soạn lại những phần về văn hoá, con người, địa điểm…. thành ra của Việt Nam. Vâng, dịch là con đường tắt cho phép ta sở hữu bộ sách giáo khoa hàng đầu. Bạn có cho là tôi đang nói đùa?

Tóm lại, nếu phải tìm ra một vài ưu điểm của thời thuộc địa thì tôi chọn ngành giáo dục và tính: làm việc đến nơi đến chốn, sâu sắc, tỉ mỉ, kỷ luật mà biết bao học sinh người Việt đã có được nhờ vào môi trường giáo dục, môi trường Pháp và nhờ giao tiếp, học hỏi với người Pháp, với văn hoá Pháp. Tôi tiếc là ta đã không duy trì những cái hay đó.

Bài viết của tôi có thể đụng chạm đến tự ái dân tộc của bạn nhưng tôi viết với tinh thần xây dựng. Thấy có gì vô lý hay quá đáng thì hãy giúp tôi nhận ra để sửa lại.

Paulle

Với bản tính cá nhân chủ nghĩa và chỉ thấy cái lợi trước mắt thì làm sao ta chơi lại một nhóm người biết nắm bắt những yếu điểm của dân tộc ta. Họ cũng rất giỏi trong việc bỏ tiền mua chuộc những người Việt bình thường làm việc phi pháp hay che chở cho công việc làm ăn của họ. Trong khi đó chúng ta không thể biết được cơ quan chức năng và công an địa phương vì lý do gì mà làm ngơ cho những hoạt động buôn bán trái phép và có mục đích phá hoại thị trưòng tiêu thụ, thị trường giá cả của ta.

Thiết nghĩ, vì sự việc xảy ra trên đất Việt Nam nên ta có đủ phương tiện pháp lý để ngăn chặn hay giải quyết vấn đề: nhân danh bảo vệ thị trường, bảo vệ người tiêu thụ, bảo vệ doanh nghiệp Việt Nam, bảo vệ kế hoạch xuất khẩu, bảo vệ chất lượng sản phẫm và bảo vệ người sản xuất (về lâu dài). Chúng ta nên tự hỏi tại sao ta chưa bao giờ nghe nói thương gia Tàu đến những nước khác như: Pakistan, Thailand, Nepal, Bhutan, Bangladesh, Indonesia, Philippines mà chỉ đến Việt Nam để làm ăn theo kiểu bất chính này? Ta cũng nên đòi hỏi sự giải thích thoả đáng lý do tại sao hàng Việt phải bỏ vào thùng toàn chữ Tàu và những chữ đó có ý nghĩa gì, chữ “đây là sản phẫm của Việt nam” có được ghi trên thùng hay không?

Người nước ngoài đến Việt Nam thu mua nông sản, thịt cá là việc tốt nhưng việc gì cũng phải hợp với pháp luật, hợp với kế hoạch xuất khẩu của ta và không nên để xảy ra tình trạng giá cả tăng vọt vô lý hay thiếu hàng trầm trọng cho thị trường nội địa.

Qua nhiều kinh nghiệm trong quá khứ cho thấy, tuyên truyền giáo dục người dân về việc cảnh giác với mưu đồ của thương gia Trung Quốc đã luôn luôn bị thất bại và đã không bao giờ mang lại kết quả như ý. Còn chờ cho đội ngủ thương gia Việt Nam thức tỉnh? Biết đến bao giờ họ mới chịu vui vẽ ngồi xuống phân chia trách nhiệm gánh vác việc nước hay đối phó với thương gia nước ngoài. Đó là chưa bàn đến việc doanh nghiệp Việt Nam sẽ không thể cạnh tranh lại với những gian thương làm ăn bất hợp pháp người Trung Quốc.

Vấn đề quan trọng trước mắt và nên làm liền là công an địa phương và hải quan phải thực thi pháp luật để ổn định thị trường bằng mọi cách. Sự việc đã xảy ra từ năm trước nên cứ càng dung túng thì càng lộ ra sự bất lực và vô trách nhiệm của hệ thống công an và chính quyền các cấp của ta. Vâng, phải chờ cho đến khi chính quyền Việt Nam có quyết tâm hành động thì lúc đó luật pháp sẽ là vũ khí hữu hiệu nhất để chiến thắng bọn con buôn quốc tế đang thao túng, trục lợi và tấn công nền kinh tế của Việt nam.

Songtra thích bài viết trên báo Sài Gòn Tiếp Thị dưới đây, nên muốn chia sẻ cùng các bạn:

***

LTS: Ở góc độ quản lý nhà nước, có thể hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tăng sức cạnh tranh với các thương nhân Trung Quốc bằng những quy chế về quản lý kinh doanh đối với thương nhân nước ngoài. Chúng tôi giới thiệu góc nhìn của chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan về vấn đề này.

Có thể sẽ bất công với thương lái trong nước nếu để thương lái nước ngoài vào mua gom hàng không có giấy phép, và để xảy ra tình trạng trốn thuế. Thậm chí, ở chỗ này chỗ khác, họ còn khống chế thị trường, ép giá, người bán không có quyền mặc cả, đánh giạt cả các thương lái nội địa…..

Quản lý quá lỏng lẻo

Một tháng trước, tôi chứng kiến ở miền Trung, trên đường từ Quảng Trị vào Đà Nẵng, rất nhiều ôtô chở toàn gỗ keo – một loại cây cho các nhà máy chế biến thành dăm gỗ làm nguyên liệu giấy và ván ép, mà người mua chính là các thương nhân Trung Quốc. Để có gỗ keo bán, bà con các vùng đó đã phá đi nhiều diện tích trồng cây lâu năm và đua nhau trồng cây keo. Giống y như việc đã xảy ra với nhiều vùng khác, khi bà con ta đua nhau trồng khoai mì khi có thương nhân Trung Quốc thu gom mặt hàng này, bất chấp khoai mì là loại cây làm cho đất bạc màu rất nhanh. Và bây giờ, lại đến việc bà con ta chạy theo trồng khoai lang thuê cho người ta trên vườn ruộng của mình…..

Chỉ cần phía bạn đột ngột dừng không mua (điều này đã từng xảy ra), hoặc thu gom giá thấp, số phận của những hộ nông dân phụ thuộc nguồn thu nhập chính từ trồng keo, khoai mì, khoai lang ấy sẽ ra sao, hay là lúc đó Nhà nước lại phải đứng ra gánh việc hỗ trợ, cứu đói?

Tất cả những hiện tượng tưởng như có lợi trước mắt đó cho một số người, thực ra sẽ gây ra những hệ luỵ xấu đáng lo ngại về mặt kinh tế – xã hội. Nó không chỉ làm đảo lộn thị trường hàng hoá bình thường mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến xuất khẩu. Hiện nhiều công ty chế biến thuỷ hải sản của ta đang thiếu nguyên liệu trầm trọng, nguồn nguyên liệu trở nên bấp bênh hơn khi phải cạnh tranh với thương lái của Trung Quốc ngay trên sân nhà. Họ sẽ thua thiệt hơn nhiều khi đối thủ cạnh tranh né được tiền thuế.

Một vấn đề nữa, khi hỏi đến việc các thương lái thanh toán với bà con bằng loại tiền gì, tôi được biết, đó là tiền Việt Nam. Tiền đó ở đâu ra là câu hỏi mà cơ quan chịu trách nhiệm lưu thông tiền tệ phải trả lời.

Lẽ ra chính quyền sở tại khi thực hiện việc quản lý kinh doanh trên địa bàn, không được bỏ qua hay làm ngơ hiện tượng này. Cũng không thể đổ lỗi rằng họ sang ta theo đường khách du lịch, cấp tập thu gom hàng, “đến rồi đi lúc nào không ai biết” hoặc “dựa vào đâu mà thu thuế họ”, để rồi không quan tâm, thậm chí còn vui mừng vì “giải toả được hàng”.

Lập lại trật tự?

Không một nước nào trên thế giới mà người nước ngoài có thể tự do kinh doanh, đến giữa đường giữa chợ để mua bán như vậy. Ai cũng biết là làm gì có chuyện người Việt Nam được phép đưa hàng sang tự tiện ngồi bán ở chợ của bạn. Phải khẳng định là không quốc gia nào chấp nhận người nước ngoài vào lãnh thổ của họ tự do kinh doanh không cần giấy phép và không nộp thuế. Phải nói rằng, để xảy ra những việc trên, từ chỗ chỉ xảy ra vài hiện tượng đơn lẻ, nay đã khá phổ biến ở nhiều lĩnh vực, là ta đã có một bước lùi đáng tiếc về công tác quản lý.

Do đó, để lập lại trật tự kỷ cương, việc phải làm đầu tiên, theo tôi, các cơ quan chính quyền địa phương phải thấy đó là trách nhiệm của mình khi có những vụ, việc tương tự xảy ra trên địa bàn. Họ không thể nói là không biết, không nắm được cụ thể tình hình và biết mà không làm gì. Theo thẩm quyền, họ phải giám sát, bảo đảm người kinh doanh trên địa bàn đều phải có đăng ký, nộp thuế, có địa chỉ đảm bảo giải quyết tranh chấp khi hữu sự.

Cơ quan thuế hoàn toàn có quyền đánh thuế doanh thu, thuế thu nhập từ hàng hoá và vận tải… với mọi hoạt động kinh doanh trong nội địa Việt Nam của các thương lái Trung Quốc. Nếu không làm điều này, sẽ rất bất bình đẳng với các thương lái trong nước khi họ hàng ngày vẫn phải nộp tất cả các khoản trên.

Tiến tới, từ những phát hiện và đề xuất của địa phương, bộ Công thương phải ra một quy chế chung về quản lý kinh doanh cụ thể. Đó là khuôn khổ pháp lý chung, từ đó hướng dẫn địa phương củng cố ráo riết mạng lưới phân phối các mặt hàng căn cứ thời điểm, thời vụ… Ngành ngân hàng phải thực hiện nghiêm chức năng kiểm soát đồng tiền; hướng dẫn cho các huyện, xã nên xử lý như thế nào trong những trường hợp cụ thể.

Cần tổ chức tốt hơn mối quan hệ giữa các hộ nuôi và các đầu mối tiêu thụ. Việc kết nối thành tổ chức, đoàn thể sẽ giúp họ có vị thế trong đàm phán, không bị ép giá, ép cấp.

Kim Hoa (ghi)

Nói về ăn cơm Tàu. Trước năm 1975 ở miền Bắc chắc không có quán ăn Tàu vì kinh doanh tư nhân bị cấm. Trong khi đó tại miền Nam, thành phố nhỏ nào cũng có phố Tàu phồn thịnh với tiệm buôn, quán ăn, tiệm thuốc bắc, trường học, hội quán…. Tại các tỉnh miền Trung dù người Tàu không nhiều như trong Nam nhưng hầu hết quán ăn có bảng hiệu, thực đơn, bàn ghế, nhân viên, và được trang trí đàng hoàng đều bán thức ăn Tàu và do người Tàu làm chủ. Mỗi thành phố chỉ có một hai quán ăn chuyên nghiệp do người Việt làm chủ với thực đơn: Tây, Ấn, Ta lẫn lộn. Có nhiều người Việt gánh đồ ăn đi bán rong. Quán ăn Việt theo dạng bình dân không phục vụ chuyên nghiệp cũng có, nhưng thường chỉ bán vài ba món chuyên trị: cháo, phở, bún, cơm đĩa, thịt cầy…. Lúc ấy, người Phật tử gốc Bắc và người Trung, Nam chưa biết ăn “cây còn”.

Theo Hồi ký Phạm Duy, vào năm 1908, cha của ông cùng học giả Nguyễn Văn Vĩnh mỡ quán ăn Việt Nam đầu tiên tại Hà Nội nhằm khuyến khích người Việt vùng lên làm kinh doanh và để cạnh tranh với người Tàu giành lại quyền làm chủ nước nhà cùng với chủ trương: phải kinh doanh mới có cơ hội làm giàu và giàu mới làm được việc lớn dễ dàng. Cộng đồng Tàu ở Hà Nội đã bị rúng động, họ lo sợ người Việt sẽ có cơ hội vượt qua sự kiềm chế kinh tế của họ. Bởi vậy, họ đã cùng nhau tuyên tuyền, nói xấu và mướn đám du côn người Việt phá phách, gây rối, ngăn chận khách; đồng thời họ vận động các chính khách Pháp, Việt và vài tờ báo của Người Việt gây khó dễ và đánh phá tiệm cùng cá nhân của 2 ông chủ Việt trong thời gian mới khai trương.

Ngày xưa, đi ăn tiệm Tây phải sành điệu phong cách ăn uống theo kiểu quí tộc Tây: ngồi ăn, kêu đồ ăn, gọi bồi bàn, nhai đồ ăn, cầm muỗng nĩa đúng kiểu (cầm lên phải đúng tay, bỏ xuống phải đúng bên, ăn xong bửa ăn phải để đúng cách cho bồi bàn hiểu ý, và phải biết cầm muỗng nào cho món ăn nào), cầm dao cắt cầm cắt phải đúng thế để tránh làm văng miếng thịt, miếng bít tết xuống đất…. Ôi, đủ chuyện rắc rối. Không muốn ăn cơm Tây thì chỉ còn cách ăn cơm tàu, chứ cơm Việt còn nằm chủ yếu ở bếp nhà.

Thời ấy, dân nghèo ở quê, ở tỉnh đến Hà Nội hay Sài Gòn là tưởng mình bị lạc vào thiên đàng, thấy nhà lầu 3-4 tầng là nhìn hoài đến nỗi đạp bể bánh tráng của người ta. Trình độ dân trí thấp (mù chữ) đến nỗi mỗi trạm xe điện phải có hình con cua, con cò, con cá…. để cho người mình dễ nhớ. Nghèo, quê quá mà, nên tới thập niên 50-60 vẫn còn hiếm khách Việt bình dân đi quán ăn Tàu. Những năm đầu thập niên 1970 mới có tương đối nhiều khách Việt trong các nhà hàng Tàu ở Chợ Lớn. Tiệm Tàu mở ra phục vụ cho Tây, cho người ngoại quốc, cho một nhóm nhỏ người Việt và cho cộng đồng người Tàu giàu có. Bởi vậy, có thể nói, đa số chỉ nghe nói và mơ ước thôi chứ việc lo gạo đủ ăn quanh năm cho cả một bầy con đông đã là việc mà hầu hết mọi gia đình Việt Nam thời Pháp không dễ dàng gì thực hiện nổi, nói chi đến việc có quần áo tươm tất hay có dư tiền để đi tiệm Tàu.

Vậy, “ăn cơm Tàu” ở đây có thể chỉ phản ảnh cái ước mơ của khoảng 98-99% dân số vào thời ấy: mơ được ăn cho biết ra sao, cho thoả mãn cái giấc mơ được ăn cơm tiệm (tương tự, thời ấy ai cũng mơ được ngủ một đêm ở khách sạn để nếm thử cái mùi sang trọng và hiện đại của Tây; ai cũng muốn có cơ hội nếm thử miếng fromage hay ngụm rượu champagne….). Chứ nó không mang ý nghĩa: cơm Tàu ngon hơn cơm Việt. Thú thật, tôi từng nghe nhiều người Việt than: ăn cơm tàu Hoài ớn. Phải nói, đồ ăn Việt là ngon nhất đối với người Việt vì ta ăn từ hồi còn bé, ta có thể ăn mỗi ngày cho suốt cuộc đời mà vẫn thấy ngon thấy thích hoài.

Nhờ có nghề buôn bán nên người tàu có suy nghĩ sâu xa và đa mưu. Lúc tôi còn bé đã có dịp chứng kiến những trò bịp bợm của người Tàu trên toàn miền Nam như vụ đan màn hay rèm che bằng những cọng nhựa và vụ nuôi chim cút. Trong vụ nuôi chim, cộng đồng Tàu còn mua chuộc tiến sĩ và nhà báo để viết bài kêu gọi mọi người dốc tiền tham gia. Ông tiến sĩ Việt “gian” còn có bài nghiên cứu khẳng định trứng chim cút bổ dưỡng vô cùng, có thể trị bá bệnh và đúng là tiên dược mới được khoa học khám phá…. Nói chung, cái câu vớ vẫn “ăn cơm tàu…. ” chắc chắc là cái quảng cáo độc đáo nhất, ưu ái nhất, vinh dự nhất trên thế giới dành cho thức ăn Tàu. Cũng có thể vì thấy người Việt ngây thơ và dễ bị dụ, vì người Việt thường hay lơ là với bản sắc riêng của dân tộc, cũng như quyền làm chủ đất nước nên chính người Tàu đã vẽ ra câu này. Có thể lắm chứ!

*

Ở nhà Tây? Thời thuộc địa, đa số nhà của người Việt là nhà tranh, vách đất và nền đất. Trong khi người Tây nhập cảng nguyên liệu để xây nhà theo kiểu như bên châu Âu: bằng gạch hay đá và xi măng. Vật liệu xây dựng nhà của họ cho phép ngôi nhà có tuổi thọ lâu hàng trăm năm và nó có khả năng chống đỡ tốt mọi thiên tai. Theo tôi, ước mơ ở nhà Tây là ước mơ rất thực tế và đích đáng nhưng có lẽ nó chỉ nói lên sự thèm thuồng có đủ tiền để mua vật liệu rồi xây ngôi nhà bền vững không sợ gì bão lụt lớn.

Lấy vợ Nhật? Tôi chưa từng nghe có phong trào lấy vợ Nhật. Chưa nghe nói phụ nữ Nhật đến Việt nam để tìm chồng hay họ mê đàn ông Việt. Chưa nghe có một hiệp hội nghiên cứu hay một cơ quan quốc tế nào tuyên bố: vợ Nhật là nhất và nhất về phương diện gì. Dĩ nhiên, tôi không đủ già để chứng kiến những việc của 60-70 năm trước, nhưng tôi tin chắc “lấy vợ Nhật là nhất” chỉ có giá trị tán dốc. Nếu ai nói, đàn bà Nhật chìu chồng hơn đàn bà Việt thì tôi có thể đồng ý, nhưng bảo phụ nữ Nhật nấu cơm ngon hơn phụ nữ Việt thì tôi không thể bằng lòng được. Có thể nói cách đây 60-70 năm, thông tin và sự liên lạc với thế giới bên ngoài nước Việt còn bị hạn chế nên lúc ấy ta biết rất ít về người Nhật và nước Nhật. Số người Việt tham gia phong trào Đông Du cũng chưa đủ nhiều thì bị Nhật cấm đoán, trục xuất và vào thời tiền chiến con số người Việt có hiểu biết sâu xa về nước Nhật không được bao nhiêu.
*

Chuyện gì cũng vậy, nếu không có thật mà cứ nói hoài thì sẽ có lúc thế hệ sau cho là có thật. Và khi đã được xếp vào danh mục ngạn ngữ hay thành ngữ được lưu truyền từ đời trước thì tự động người ta chấp nhận nó một cách máy móc: không cần phải thắc mắc về xuất xứ hay cái ý nghĩa thật sự có lành mạnh hay không của nó. Bởi vậy nên mới có chuyện nhiều vị trí thức, nhà văn, nhà báo…. của ta vô tư nói cái câu ấy cho vui miệng chứ không ý thức là họ đang nói sai.

Nói chuyện “ăn cơm Tàu là số một” đụng đến văn hoá truyền thống của dân tộc và phủi ơn công lao nấu nướng của người mẹ, người vợ Việt nam. Không ai dại gì Coi Thường món ăn quen miệng đã nuôi sống cả một dân tộc qua bao thế hệ để đề cao thức ăn của một dân tộc khác mà thỉnh thoảng ta mới ăn qua một lần. Nếu đồ ăn Tàu ngon hơn đồ ăn Việt, thì ta đã tập nấu nướng theo kiểu Tàu từ lâu rồi. Đúng không! Thức ăn của nước Tàu khổng lồ với dân số gấp 17 lần nước ta thì dĩ nhiên quá sức phong phú và có quá nhiều món ngon miệng so với bất kỳ nước nào khác trên thế giới. Nhưng ẩm thực góp phần tạo ra bản sắc đặc biệt của dân tộc, bởi vậy, những dân tộc sống chung quanh nước Tàu chẳng hạn như Hàn, Nhật, Mông Cổ, Nga, Ấn Độ… vẫn còn dị ứng với đồ ăn Tàu hay tiệm Tàu.

Nói “ở nhà Tây là nhất” không sao cả vì nhà là sản phẩm vật chất. Sản phẩm vật chất là kết quả của khoa học kỹ thuật, của sáng tạo và của thời đại văn minh. Sản phẩm vật chất không phải là sở hữu của một dân tộc nào cả. Nó thay đổi hoài hoài theo thời gian và mọi dân tộc đều sẵn sàng, vui vẽ đón nhận, và khi có điều kiện đầy đủ thì bất cứ một cá nhân nào cũng có thể tạo ra một ngôi nhà lý tưởng.

Nói “lấy vợ Nhật là tuyệt vời nhất” là chà đạp lên danh dự và phẩm chất của người mẹ, người phụ nữ Việt nam nói riêng, dân tộc Việt nam nói chung. Đúng vậy, tại sao không là mẹ, vợ, chị hay em gái mình là nhất! Mà là phụ nữ thuộc giống dân khác – không hề gặp hay biết gì về họ ngoài sự nghe phong phanh và đoán chừng là họ rất đảm đang, rất chìu chồng. Ngày xưa phụ nữ Nhật rất chìu chồng nhưng vẫn thua xa phụ nữ ở các nước Trung Đông và châu Phi vì thỉnh thoảng người vợ lớn còn tìm cưới một bà vợ trẻ mới cho chồng. Có khi cưới thêm cho tới khi đủ 4 cô vợ trẻ.

Nhiều người hay so sánh giữa hai cá nhân, hai dân tộc hay hai nền văn hoá để thoả mãn niềm kiêu hãnh dân tộc của mình. Ở các nước khác chắc chắn vẫn có những người có tính này khi họ tán dốc hay nói chuyện với bạn bè. Dĩ nhiên, họ cho là dân tộc họ ngon lành nhất và họ có thể vô tư chê bai các dân tộc khác. À, chê người khen ta chứ không phải khen người chê ta! Bởi vậy, rõ ràng cái câu nói bất hủ của ta rất là ngược đời và rất là bậy.

Paulle

Theo tôi, quảng cáo….. vì cô dâu Việt Nam là giải pháp duy nhất giúp các gã quê mùa, nghèo hèn, bệnh hoạn hay già nua….. có thể lấy vợ và có thể lấy được gái tơ trẻ với giá phải chăng. Còn cái cách tổ chức môi giới hôn nhân vô trách nhiệm, bất nhân, không hợp pháp, không công bằng….. chính là một trong những nguyên nhân gây bất hạnh cho người phụ nữ Việt nam trên xứ người.

Tại các nước trong khu vực Đông Nam Á, các công ty môi giới luôn làm việc đàng hoàng để giử uy tín. Khách có quyền chọn lựa người phụ nữ mình thích, người mình nghĩ là sẽ tốt cho mình. Tương tự, mỗi cô gái đều có cơ hội gặp riêng người đàn ông và có quyền chọn lựa hay từ chối. Không chỉ gặp nhau mà họ còn có thể tìm hiểu sơ qua về tương lai trước khi có quyết định cuối cùng. Mọi sự diễn ra công khai, hợp pháp và phù hợp với quyền lợi của hai bên. Bởi vậy, người Hàn, Đài….. tàn tật, già nua, trông quá tệ….. không bao giờ dám mơ ước đi sắm vợ ở nước ngoài (uổng tiền!), ngay cả chỉ cần một người vợ đã lớn tuổi, có nhan sắc tầm thường.

Môi giới hôn nhân là việc làm cần thiết cho con người. Việc này người ta làm được và làm tốt từ khuya rồi, còn người Việt chỉ mới bắt đầu chừng mười mấy năm nay. Theo nguyên tắc thì ta làm sau nên ta học hỏi được nhiều kinh nghiệm, ta dễ thành công, nhưng thực tế chứng minh ngược lại: ta thành công về số lượng nhưng thất bại về chất lượng.

Thành công vế số lượng là đúng vì ta đã xuất cảng nhiều phụ nữ ra nước ngoài và số lượng các cô gái trẻ sẵn sàng tham gia vẫn còn nhiều. Tệ hơn nữa, ở một địa phương nông thôn nọ (miền Bắc) người ta còn tìm mua chồng ngoại cho con gái mới lớn của mình. Tuy nhiên, trong mọi việc chất lượng luôn được xem là quan trọng nhất, nó phản ảnh mức độ làm việc có tổ chức, có lương tâm; phản ảnh sự chuẫn bị tốt cả tinh thân lẫn kinh nghiệm cho cô dâu; phản ảnh sự thương yêu, đùm bọc giữa đồng bào với nhau; và cũng phản ảnh cái khôn, cái tài của dân tộc, cái sự quan tâm của nhà nước đúng mức tới sự việc. Chất lượng công việc càng tốt thì hạnh phúc của cô dâu càng tăng, cũng như nguồn lợi xuất cảng cô dâu càng cao.

*

Bây giờ hãy nhìn sang các nước chưa giàu có trong khu vực Đông Nam Á. Theo tôi, có một số lý do tại sao họ làm tốt công việc:

1. Công ty môi giới hôn nhân tại các nước khác không dại gì nhận ứng cử viên trong điều kiện sức khoẻ hay tinh thần không bình thường.

2. Phụ nữ nghèo không dám mạo hiểm nhắm mắt lấy chồng đại.

3. Số tuổi trung bình của phụ nữ muốn lấy chồng ngoại không quá thấp như ở nước ta.

4. Con người ở những nước tiên tiến hơn thường có suy nghĩ thực tế hơn, có quyết định chín chắn hơn.

5. Phụ nữ thường có bản lĩnh và tinh thần mạnh mẽ, bởi vậy, nếu bị tập trung thành nhóm để bị xúc phạm hay bị đối đãi không giống như đã được hứa, thì thế nào cũng có người phản đối hay báo cáo với công an, báo chí…..

6. Người ta hay giử thể diện và nặng tính tự hào dân tộc khi làm ăn với người nước ngoài, dù là họ cũng ham tiền. Người trong nghề thường tự đặt mình vào vai trò đại diện cho dân tộc họ hay nước họ, bởi vậy họ rất cẩn thận, không để rơi vào tình huống bất lợi cho chính họ, dân họ hay nước họ.

7. Sự tiếp tay với người ngoài để hiếp đáp dân mình hay để làm hoen ố hình ảnh dân tộc là chuyện không thể nào được tha thứ. Dĩ nhiên bọn mafia có thể làm đủ mọi chuyện.

8. Chính phủ, luật pháp, và báo chí luôn lên tiếng, tìm cách ngăn chận những gì bất lợi cho dân. Luật lệ được thi hành rất nghiêm túc: không để yên, tha thứ cho những ai hiếp đáp, xúc phạm đến văn hoá hay dân tộc họ, nhất là khi sự việc xảy ra trên nước của họ.

Theo tôi, xã hội Việt Nam thiếu nhiều những yếu tố vừa nêu trên. Chính vì vậy mà nhiều người thuộc các công ty môi giới hôn nhân đã hành xử như dân mafia và chính họ đã vẽ ra những trò tuyễn chọn cô dâu dị hợm cho mấy ông rễ ngoại, mấy ông rễ “bịnh”. Họ chà đạp lên danh dự của người phụ nữ Việt Nam một cách không thương tiếc. Người tàu, người Hàn có dân tộc tính rất mạnh, bởi vậy, không thể không có sự khinh bỉ của các công ty đối tác người Hàn, tàu….. đối với các công ty liên hệ người Việt. Đã từng chứng kiến cảnh người Việt coi phụ nữ Việt không ra gì nên công ty môi giới nước ngoài cũng dễ dàng xúc phạm đến danh dự của người phụ nữ Việt nam ngay tại nước họ: quảng cáo rao bán người….. như bán đồ. Và dĩ nhiên, không ai dại gì xúc phạm đến phụ nữ của các dân tộc khác, vì nếu lỡ dại thì phải xin lỗi và sau khi xin lỗi cơ hội làm ăn với dân tộc đó vẫn có nguy cơ bị sụp đổ.

Cái họa của các công ty môi giới và cò môi giới theo kiểu mafia rất lớn. Chắc chắn số phận của nhiều cô dâu Việt trên xứ người hẩm hiu hơn những cô dâu khác vì: phụ nữ Việt không có quyền chọn chồng, không được quyền từ chối khi được chú rễ ngoại chọn, và không được cung cấp những thông tin cần thiết về chú rễ. Nói chung, cái cách dẫn đến hôn nhân có thể làm giảm sự tự tôn và hạnh phúc gia đình cho nhiều cô dâu Việt; nó dễ làm giảm giá trị của người vợ Việt trong lòng người chồng; và đây cũng là vết nhơ muôn đời của cô dâu Việt đối với chồng, gia đình chồng và cả con cái sau này.

Công bằng mà nói, các nước Đài, Hàn….. phải mang ơn người phụ nữ Việt Nam vì: dám chịu lấy cái đám người bất bình thường; cái hy sinh lớn lao của phụ nữ ta không được đền bù tiền bạc xứng đáng – thua xa phụ nữ nước khác chuyên lấy chồng trẻ hơn, có điều kiện hơn. Hy vọng sẽ có lúc các đám hành nghề môi giới hôn nhân của chúng ta biết làm ăn chân chính, làm ăn có trách nhiệm và biết tôn trọng niềm hạnh phúc của người khác.

Tới đây, hy vọng bạn đã hiểu vì sao có quá nhiều tin tức cô dâu Việt bị sát hại, bỏ trốn, tự tử, bị bạo hành dã man….. và vì sao người ta hay quảng cáo bán “cô dâu Việt” như bán nô lệ tình dục. Theo tôi, người đáng lên án nhất cho sự bất hạnh của cô dâu Việt thì vẫn hiếm khi bị dư luận trong nước vạch mặt, lên án. Vâng, đa số người Việt hình như không oán ghét những tên tội phạm đã và đang đẫy hàng ngàn cô gái vào bẫy. Thật vậy, người Việt có khuynh hướng đổ lỗi cho các cô gái nhà quê mới lớn, ít học, con nhà nghèo chứ không thông cảm rằng họ bị đám mafia dẫn dắt và lừa dối từ giây phút ban đầu.

Tóm lại, lấy chồng ngoại không phải là chuyện sai mà cái sai là cả xã hội lơ là với công tác khuyên nhủ, bồi bổ kiến thức cần thiết cho các cô dâu tương lai và vẫn dung túng đám người Việt thích làm gương xấu cho người nước ngoài trong việc chà đạp nhân phẩm của người phụ nữ Việt Nam. Thời buổi ngày nay con người trở nên bao dung và thận trọng nên chuyện xúc phạm đến dân tộc khác hiếm khi xảy ra và là chuyện không thể chấp nhận được, nhưng dân tộc nào yếu đuối, bị chia rẽ, và không có tinh thần xây dựng tập thể thì vẫn bị đều đều.

Người phụ nữ Phi Luật Tân đi làm việc nhà hay đi làm dâu ở bất cứ nước nào họ cũng tìm gặp nhau mỗi tuần để tâm sự và chia sẽ kinh nghiệm. Điều này cũng an ủi rất nhiều cho họ trên xứ người, nơi có phong tục tập quán và ngôn ngữ xa lạ. Họ thường hẹn gặp nhau ở công viên hay tại nhà thờ. Bởi vậy, người phụ nữ Việt Nam nên ráng học tập cái cách của người Phi.

Paulle