Câu chuyện về văn hoá sao chép của Trung Quốc
Vua Càn Long và cái ly ngọc:
Thời nhà Thanh (Qing dynasty) bên Trung Quốc có một cái ly ngọc, jade cup (hiện đang nằm tại viện bảo tàng the National Palace Museum tại Taipei, Đài Loan) mà ai cũng cho rằng có xuất xứ từ thời nhà Minh. Vua Càn Long (Qianlong) thích lắm nhưng ông có sự nghi ngờ. Ông ra lệnh cho viên quan phu trách viện bảo vật quốc gia (curator) nghiên cứu về nó. Một thời gian sau, viên quan tâu vua: 1. Đây là món đồ giả cổ 2. Nó là một sản phẩm do chính ông nội của viên quan đã làm ra.
Thay vì tức giận, vua ca ngợi: phải có tài năng cao siêu mới chế ra được một món đồ trông cổ như thật và với nét nghệ thuật thuộc đời nhà Minh. Từ đó, cái ly ngọc được đặt trong một cái hộp đặc biệt làm riêng cho nó. Vua Càn Long còn truyền khắc dòng chữ trên cái hộp: “Đây là một tuyệt tác của nghệ thuật sao chép”.
Những nghệ nhân nổi tiếng thời đó được khuyến khích trổ tài sao chép ly ngọc, nhưng chỉ có vài sản phẩm được vua khen là có giá trị nghệ thuật tương đương với món đồ gốc. Vua còn bảo những người khác không xứng đáng được gọi là nghệ nhân (artist) vì chất lượng sao chép quá tồi. Câu chuyện vừa rồi trích từ cuốn sách “Poorly made in China” của Paul Midler.
Theo tôi, nếu bảo vua Càn Long là vị quốc trưởng đầu tiên hay duy nhất trên thế giới ca ngợi và có công tạo ra cái văn hoá sao chép của người Trung Quốc cũng không sai. Thật ra, nếu bạn đủ lớn thì bạn có thể biết là văn hoá sao chép xuất hiện ở Chợ Lớn từ lâu. Các cộng đồng người Tàu ở những quốc gia Đông Nam Á khác cũng có truyền thống sao chép lâu đời.
Còn tại Trung Quốc thì sao? 10-15 năm gần đây, khi mà các công ty lớn nhỏ của Âu Mỹ lũ lượt kéo đến Trung Quốc đầu tư, thì cái văn hoá sao chép đã phát triễn một cách rầm rộ, có tổ chức thành khu, thành vùng đàng hoàng. Ngày nay, bạn có thể tìm thấy hàng chục ngàn sản phẩm sao chép có xuất sứ từ Guangdong, tỉnh giàu có nhất của Trung Quốc.
Có thể nói, người Tàu sẽ không từ bỏ cái truyền thống sao chép vì:
1. Nó giúp phát triễn nhanh nền công nghiệp.
2. Có giá trị kinh tế cao.
3. Tạo công ăn việc làm cho hàng triệu lao động.
4. Có khách hàng và có thị trường quốc tế.
Từ nhiều năm qua hàng giả, hàng sao chép của Trung Quốc trị giả cả 100 tỉ đô được vận chuyển bằng đường thuỷ, đã có mặt tại mọi nơi trên thế giới. Còn làm ăn công khai thì có “Canton Fair” là trade show đáng nể nhất. Mỗi lần mở cửa là có hàng ngàn người bán và trăm ngàn businessmen người nước ngoài lặn lội từ mọi nơi trên thế giới kéo đến để xem hàng và ký hợp đồng mua bán (trade show này cấm người dân Trung Quốc vào). Tại đây, họ bày bán công khai mọi thứ. Dĩ nhiên, cấm chụp hình quay phim. Đa số dân buôn vào đây đều hân hoan với sự đa dạng của mẫu mả và giá mềm, dễ mua. Ai phản đối việc sao chép thì có lẻ không tìm đến hội chợ này.
Đến đây mới thấy được cách làm ăn có sự chỉ đạo và sự đồng nhất của thương gia người Tàu. Giá cả của mỗi món hàng đều khác nhau cho mỗi người mua. nó tuỳ thuộc vào cái quốc gia mà người mua muốn nhập hàng vào. Vâng, họ làm như vậy vì họ đã nắm vững chế độ thuế của mỗi nước và họ muốn bảo đảm rằng người mua không thể mang hàng sang một nước nào khác. Đây cũng là một cách kiểm soát nguồn hàng, kiểm soát thị trường và bảo đảm cái cán nằm trong tay thương gia người Tàu.
Kỹ nghệ sao chép của Trung Quốc là kỹ nghệ gần như có một không hai trên thế giới. 10-15 năm trở lại, kinh tế Mỹ và châu Âu sa sút nên người dân bắt đầu tìm đến đồ giá rẽ, dù biết rằng những đồ đó có chất lượng yếu kém. 5-7 năm trước thì người ta đã nghi ngờ đến sự có mặt của đồ sao chép Trung Quốc trong các sản phẩm khoa học kỹ thuật hàng đầu của nước Mỹ: máy bay, phi thuyền…. Việc sao chép hay đánh cắp kỷ thuật chuyên môn của các nước phát triển phương Tây là việc làm tự nhiên của con người. Nhiều dân tộc đã từng làm nhưng đa số thường thiếu điều kiện để thành công.
Cái hay của kỹ nghệ đồ sao chép Trung Quốc là: chính phủ để họ tung hoành nhằm làm giàu cho đất nước nhưng chính phủ nói không một cách nghiêm túc thì đa số biết nghe. Ví dụ: chính phủ ra lệnh không được làm giả những sản phẩm của Peking Olympics, nếu ai không nghe sẽ bị trừng phạt nặng. Thế là, không bao giờ có hàng sao chép mang nhãn hiệu olympic Bắc Kinh.
Người Tàu đã có truyền thống sao chép lâu đời, bởi vậy cấm họ sao chép là việc khó thành công, nếu không nói impossible. Chính quyền thả lỏng cho người dân tha hồ trổ tài. Bản tính người Trung Quốc rất kín miệng nhất là chuyện kinh doanh. Chính sách của chính phủ thì lúc nào cũng bảo vệ và bênh vực cho quyền lợi Tàu. Đa số người Tàu sống ở nước ngoài chỉ thấy cái mục đích lớn là làm sao đưa nước Tàu trở thành giàu mạnh là việc ưu tiên nhất.
Người Tàu có thói quen sao chép từ lâu mà sao người Việt gần đây mới lên tiếng chê bai? Tại vì ta có nhiều tiền hơn xưa và thị trường hàng hoá ngày nay quá đa dạng. Ta còn bị truyền bệnh từ người Mỹ, người Tây. Vậy người Âu Mỹ có biết cái tài sao chép của người Tàu không? Ít ai để ý. Họ quá tự tin, họ cứ nghĩ rằng họ sẽ thắng lớn như là đã từng thắng khi đi đầu tư tại những nước khác. Họ không ngờ rằng đầu tư vào Trung Quốc cũng giống như chuyễn giao công nghệ miễn phí và cho người Tàu vay vốn không tính lời.
Paulle
Đọc xong bài viết này em thấy như mình đang hiểu được 9 mà lên tròn thành 10 vậy.
Và đúng là người phương Tây rất tự tin, nhưng cái mặt trái với sự tự tin thái quá sẽ làm họ phải trả giá khi nghĩ rằng luật chơi của mình là nhất. Không hẳn vậy, không gì là mãi mãi cả.