Cái yếu của du lịch Việt Nam

Phần I đã bàn về “Những nét đặc biệt về du lịch Việt Nam” và sau đây là phần II của bài viết: “Kiến Thức Du Lịch Nên Có Về Đất Nước Việt Nam“. Bài viết dựa trên quan điểm của du khách nước ngoài nên có nhiều điểm không nhất thiết phải phù hợp với người Việt.

***

Phần II: những điểm yếu của du lịch Việt Nam

Còn những chuyện không hay của du lịch VN thì sao? Nhiều lắm, không kể hết được, nhưng thôi, để kể một số sự việc thường xảy ra hàng ngày và bị du khách phản ảnh nhiều:

1. Ở các cử khẩu quốc tế của Trung Quốc và Cambodia ( trạm biên giới của Cambodia nghèo nàn và nhỏ lắm) thì nhân viên hải quan thân thiện ăn nói vừa nghe; du khách ngay ngắn sắp hàng. Còn bước vào lảnh thổ Việt Nam, mạnh ai nấy chen lấn, trông rất hổn loạn. Nhân viên hải quan Việt Nam thì la lớn và tỏ ra bất cần.

2. Mức độ cạnh tranh khốc liệt – nhất là tua đi Hạ Long bay – nên 5 năm trước và hiện nay giá tua không chênh lệch. Vẫn còn giá 40 đô Mỹ cho 3 ngày 2 đêm – bao hết mọi thứ – 1 đêm trên tàu và 1 đêm trên đảo Cát Bà. Dĩ nhiên là chất lượng phục vụ bị cắt giảm về mọi mặt. Đâu phải du khách nào cũng thấu hiểu tình hình và suy nghĩ sâu xa. Họ chỉ biết là họ bị lừa vì nhiều thứ mà họ được hứa hẹn lúc họ tham khảo mua tua đã không bao giờ xảy ra trong chuyến đi. Theo tôi thì cũng đáng đời mấy tên du khách ham rẽ mà không chịu suy nghĩ và chấp nhận vì sao nó rẽ như vậy. Cần nói thêm là: giá tua cho mỗi người trên cùng con tàu không đồng nhất, có khi chênh lệch gấp đôi – Điều này tạo tâm lý bất mãn, tâm lý bị lừa gạt

3. Quá nhiều taxi gắn đồng hồ giả để trấn lột du khách. Dĩ nhiên người ta biết là bị gạt nhưng đa số chỉ chống cự chừng mực hoặc thương lượng để trả ít tiền hơn số tiền xuất hiện trên đồng hồ. Người có kinh nghiệm luôn hỏi giá trước và lập lại một cánh rõ rõ ràng trước khi bước vào xe hay chấp nhận dịch vụ.

4. Ăn uống ở khu Tây ba lô thì không sao nhưng ra khỏi khu vực phải hỏi giá trước khi kêu đồ. Nhiều người không thuộc bài hoặc vì thiếu cảnh giác nên có thể bị chặt chém te tua. Hy vọng sẽ sớm có luật yêu cầu tất cả mọi cửa hàng ăn uống dù nhỏ đến mấy và dù chỉ bán có một hai thứ cũng vẫn phải có giá cả rõ ràng nhất định ghi ở một nơi ai cũng có thể nhìn thấy hoặc có thực đơn đàng hoàng được áp dụng trên toàn quốc. Chắc chắn Tây, Ta đều muốn vậy.

5. Người Việt nói chung ít cười hay tỏ ra thân thiện so với người Lào, Thái và Khmer – thật ra, người Việt tốt bụng, hiếu khách, nhưng người làm trong nghành du lịch thường quên nụ cười chuyên nghiệp. Ở Hà Nội đi đứng cũng hay chen lấn, đụng vào du khách – hơi giống những khu du lịch đông đúc bên TQ. Có thể nói đa số người Việt chưa thực hiện văn hoá “cảm ơn” và “xin lỗi”. Nhiều lúc cư xữ thiếu văn hoá, khi có điều gì không bằng lòng.

6. Chữ Tàu được viết trên nhiều bàn thờ tổ tiên, các ngôi đình, chùa, vv, nhiều lúc làm cho du khách lầm tưởng là chùa Tàu hay gia chủ là người gốc Tàu.

7. Nạn móc túi, cướp gật túi xách, ví, điện thoại, vàng bạc là những chuyện bạn có thể tránh được (nơi nào trên thế giới cũng vậy) – chỉ cần bạn cảnh giác lúc băng qua đường và khi đi trên vỉa hè nên tránh đi gần lòng đường. Cũng nên cẩn thận với tiền bạc và đồ quí giá để lại trong phòng khách sạn vì dễ bị mất cắp.

8. Một ưu điểm của người Việt đó là họ rất quí mến con nít Tây phương. Nhiều người sẽ sẵn sàng nắm tay và bẹo má em bé. Tuy nhiên, có một thiểu số vì kỷ tính họ không thích con mình được chạm đến với những bàn tay không biết có vệ sinh hay không (cái này thuộc về phần I).

9. Ở Hà Nội nếu một khách sạn, một đại lý du lịch có nhiều khách thì không bao lâu sau sẽ có thêm nhiều cái khác có cùng tên và cùng cách trang trí (nếu nhìn từ bên ngoài). Chẳng hạn đến HN vào lúc này bạn sẽ thấy 5-7 cái khách sạn tên Kangaroo, 5-7 cái Sinh Cafe và nhiều tên nữa trên ngay cùng một block đường. Vì vậy bạn phải nhớ không những tên mà phải địa chỉ nữa để tránh bị lừa.

10. Không chỉ có khách du lịch có vấn đề với taxi ở phi trường TSN mà nhiều nhà đầu tư, nhà văn hoá, người nỗi tiếng nước ngoài, và ngay cả người Sài Gòn chính tông vẫn bị. Đây là ấn tượng xấu đầu tiên của khách về nước ta. Tôi nghĩ mọi hiệp hội trong nghành du lịch, mọi cấp chính quyền phải lên tiếng và tạo áp lực với các công ty, tài xế taxi để có một giải pháp hợp lý.

Giá đồng hồ taxi từ TSN đến Phạm Ngũ Lão hay downtown khoảng 5 đô nếu không gian lận. Tôi ước gì có giá chính thức 8 đô, từ ga quốc tế. Nếu được vậy, phi trường nên để nhiều bản hiệu lớn ngay chổ taxi đang đậu để tài xế công nhận, tuân theo và để khách an tâm.

11. Nhiều người Việt làm trong kỹ nghệ du lịch có thái độ phục vụ thất thường, thiếu tính chuyên môn, và nhiều lúc còn lớn tiếng, doạ nạt du khách mỗi khi có bất đồng giữa 2 bên (tài xế taxi, xe ôm, cyclo, lơ xe bus, quản lý KS, vv). Nhiều KS ở Hà Nội, nhân viên thay đổi cách đối xử với khách khi thất bại thuyết phục khách mua tua hay khám phá khách đã mua tua từ nơi khác. Họ không hiểu rằng ráng làm ăn lương thiện, phục vụ khách tốt để khách còn giới thiệu những khách khác và làm việc trong nghành du lịch là phải luôn luôn thân thiện.

Nói chung, một số người Việt trong nghành bị xem là thô lổ, tham lam, không có tầm nhìn xa, làm ăn theo kiểu chụp giật, không tin được vì chỉ biết chạy theo đồng tiền của du khách. Dĩ nhiên là họ làm ảnh hưởng đến hình ảnh chung của VN. Tuy nhiên, nhiều phiền toái khi đi du lịch VN có thể giảm bớt hoặc tránh khỏi nếu khách có thái độ thân thiện, sự kiên nhẫn và có sự chuẩn bị trước bằng cách tìm hiểu qua các blogs du lịch – website phản ảnh thực tế nhất là http://www.travelblog.org

12. Một điểm yếu nữa: những nơi khác trên thế giới thường thường tin tức trong các sách hướng dẫn rất chính xác nhưng ở nước ta thì không. Có rất nhiều doanh nghiệp xuống cấp mau chóng (về chất lượng và thái độ phục vụ….) sau khi được giới thiệu trong sách hay được nhiều khách chiếu cố. Bởi vậy, khi du lịch Việt Nam nhiều du khách thích dò hỏi tin tức về khách sạn, nhà hàng, tiệm may…. để double check.

13. Người Việt không đồng nhất khi làm du lịch, chậm nắm bắt tâm lý và nhu cầu của du khách. Bởi vậy, những cơ sở do người Tây đứng ra làm chủ hoặc quản lý lúc nào cũng làm ăn nên, dù là trong thực tế nhiều du khách muốn được phục vụ bởi người bản xứ hiếu khách. Tôi cho rằng sẽ có lợi hơn nhiều nếu những ngưòi làm DL phục vụ khách nước ngoài thỉnh thoảng xem những travel blogs để nắm bắt suy nghĩ của khách về những gì tai nghe mắt thấy; những gì làm họ thích hay không thích và tại sao vậy, vv.

14. Đa số du khách viếng VN có ít nhất một kinh nghiệm “bực mình”, vì những trấn lột một cách trắng trợn (thường là taxi) hay liên quan đến cách tổ chức còn yếu kém. Nếu nhìn vấn đề một cách rộng rãi và cởi mở thì Thai Lan có đủ loại scam và nhiều hơn VN nhiều. Cambodia cũng có ít nhất 8 kiểu scam của riêng mình. Ở những nơi ấy scam không tốn 5-10 đô mà nhiều hơn nhiều. Tuy nhiên nước ta bị mang tiếng nhiều hơn vì: 1. ta thiếu nụ cười thân thiện 2. cách lừa gạt của ta quá trắng trợn 3. ta thường dùng thái độ hung hăn, đe doạ để giải quyết bất đồng.

15. Cũng cần biết thêm là, có vài nguyên do khác làm cho du lịch VN bị mang tiếng nhiều hơn, vì: bị một vài phần tử Việt kiều ngu xuẩn thỉnh thoảng xuyên tạc, nói xấu đủ điều và vô số người Khmer sống ở Long Beach, California trà trộn làm du khách rồi tung lên nhiều câu chuyện bịa đặt trên các diễn đàn du lịch quốc tế và trong các blog của họ nhằm tạo suy nghĩ không tốt, và thành kiến không hay về VN và con người VN. Một số người nước ngoài nông cạn cũng bị lây cái tâm lý bài Việt của người Khmer.

15. Tôi luôn ước mong giá tua thấp nhất đi HL bay được tăng lên thành giá phải chăng. Tua đi ĐBSCL, Tam Cốc nên tăng lên ít nhất 20 đô Mỹ cho một ngày (hiện tại chỉ 8-10 đô – bao hết kể cả ăn trưa) và nhiều tua khác nữa. Tăng giá tua nên đồng nghĩa với việc tăng chất lượng phục vụ. Mà muốn phục vụ du khách tốt hơn thì không thể trả mức lương rẽ mạt cho mọi người làm trong nghề. Tour guides, người chèo đò, bán vé, lái xe, lơ xe, và mọi người làm trong nghành phải nên nhận được tiền lương lớn hơn, để ai cũng vui vẻ làm việc hửu hiệu, trách nhiệm và chuyên nghiệp hơn. Du khách sẽ được cư xử tốt hơn, và họ có ấn tượng tốt nhiều hơn xấu về VN và con người VN. (Nhiều người) không phải phập phồng lo ngại bị lường gạt. Một ví dụ cụ thể: những người chèo xuồng ở Tam Cốc sẽ không còn ép khách mua nước uống, đồ lưu niệm hay họ sẽ không đánh mất sự thân thiện, vồn vã khi khách từ chối mua đồ. Lúc đó mới hy vọng nhiều hơn 10% khách muốn quay trở lại thăm VN một lần nữa.

Bạn có biết là tại Siem Reap, Cambodia, tua đi tàu dạo trên hồ Tonle Sap giá 30-50 đô cho 4 tiếng hay 50- 100 đô cho một ngày – Quá đắt! – dù cảnh quang không thể nào so sánh với: đi thuyền trên vịnh Hạ Long, đi thuyền chèo trên suối Yến (đi chùa Hương), Tràng An, Tam Cốc. Tuy nhiên, ít khi khách than phiền, trong khi VN ta có tua giá bèo gấp nhiều lần mà lại bị mang tiếng dài dài. Tại vì ở Siem Reap, toàn do công ty nước ngoài đầu tư (trong đó có vài công ty từ VN) và họ quyết tâm giữ mức độ phục vụ cao để moi tiền du khách thật nhiều.

Kết luận:

Theo tôi thì VN rất đáng để chúng ta hảnh diện và giới thiệu với bạn bè năm châu. Thử hỏi có được bao nhiêu cái “331 690 Km2″ trên thế giới ngon lành bằng nước Việt Nam của mình. Cái thất bại lớn nhất là do người Việt mình (nhất là một số người làm việc liên quan đến du khách) kém khả năng tổ chức, đào tạo và quản lý. Coi trọng cái lợi nhỏ trước mắt chớ không vì cái lợi lớn hơn nhiều về lâu dài. Vì Thiếu Đoàn Kết và thiếu kỹ luật nên chúng ta tiến hành một việc gì lớn cũng khó và dù cho có chương trình gì hay đến mấy cũng khó thực hiện thành công.

Trung bình một du khách đến VN từ 2 đến 3 tuần nên đa số chỉ có đủ thì giờ thăm chừng 7-8 điểm, chứ không có mấy người có thể thăm hết mọi địa chỉ nỗi tiếng của du lịch VN. nhưng như vậy là đã hay quá rồi hay hơn biết bao người mang trong người dòng máu Việt Nam nhưng không biết nhiều về những cảnh đẹp đặc biệt và nỗi tiếng của đất nước.

Thật ra, bạn không cần phải có kiến thức du lịch về những nước trong khu vực hay nơi người nước ngoài sống để có khả năng giới thiệu một cách thuyết phục về Việt Nam. Quan trọng nhất là bạn cần biết họ muồn gì. Khi đã biết được nhu cầu của họ rồi thì chúng ta nên tập trung khai thác nó dể giúp họ có cuộc du lịch ưng ý.

Thôi ráng về thăm quê hương, nếu bạn là Việt kiều và ráng đi một vòng để cảm nhận những cái hay cái đẹp của quê hương mình ngoài những cái không hay thường thấy. Còn nếu bạn đang sống tại VN và có khả năng tài chánh thì nên đi khắp mọi miền, mọi nơi. Nhớ đừng để người nước ngoài biết về du lịch Việt Nam nhiều hơn người Việt chính hiệu. Có đi du lịch khắp mọi miền đất nước, tận mắt chiêm ngưỡng những cảnh đẹp của quê hương thì mới có thể tự tin nói rằng quê hương VN ta đẹp thật.

Du khách đến VN thích đi xe đạp hoặc xe máy để khám phá và tận mắt thấy những sinh hoạt ở vùng nông thôn VN: những cảnh vui chơi của trẽ em, những sinh hoạt hằng ngày của người lớn với những khóm chuối, bụi tre, hàng cau, cây trúc, đàn bò, trâu, vịt, ngỗng, heo, cảnh gặt lúa, bắt cá, tắm sông; những con đường làng chạy băng qua những cánh đồng xanh màu lúa, những mảnh vườn, con sông nhỏ, con suối, cây cầu đơn sơ tự chế, những túp lều tranh, nhà ngói, và những làng quê nghèo khó; chỉ một số rất ít du khách thích nhìn thấy những toà nhà cao tầng, cây cầu thật hiện đại, cáp treo bắc qua biển – những cái nhất Việt Nam, Đông Nam Á hay là nhất thế giới.

• Posted in: Bình Luận ♦ Du Lịch ♦ Văn Hoá